De Groene Gordel van De Panne_2 NL

Traduction en Français>>>

IMG_6766
Eerste plan van de Kerke panne in opdracht van schepen Becque van Veurne (situatie 1784)

Op de militaire Ferrariskaart van 1777 was nog niets te bespeuren van de Kerckepanne die pas opgericht werd in 1783. Gelukkig hebben we bovenstaand mooi plan (uit het boek “Eeuwig in Eb en Vloed” van Pierre Boonefaes en Willy Vilain). Met behulp van de latere kasdasterplannen kunnen we dit plan situeren.

DE ENCLAVE “KERCKEPANNE” – kaarten

kerckepanne
Reconstructie Kercke panne volgens  plan van schepen Becue

Na 1788 was Joseph(s)dorp dus een vergeten nest geworden. Toch bleef er een geringe vissersbevolking overleven. In deze duistere periode hebben we een weinig kaartmateriaal gevonden. (tussen 1784 en 1845 = 60 jaar!)  Er was zeker nog geen baan naar de moedergemeente Adinkerke (sinds 1799) en de gelovigen moesten de duinpadjes volgen om naar hun parochiekerk de Sint-Audomaruskerk te Adinkerke te geraken (kerk gesticht in in 1120 – verscheidene malen verwoest  (1580-1646-1657-1793); de huidige Kerk gebouwd in 1856). De Pannekalsijde werd gelegd in 1788 tot aan het strand (de “trek-op”). Veurne heeft teveel moeten betalen voor deze rechte weg volgens de Oostenrijkse principes. Wel werd hij gebruikt om met de diligences via het strand bij laag water naar Duinkerke te rijden (de weg langs het kanaal was in slechte staat en veel te moerassig. Vandaar ook de aankomst van prins Leopold I op 17 juli 1831 via deze weg Lees meer>>>
De vroegste kaart uit deze periode dateert van 1825 en toont aan dat de nederzetting quasi niet uitgebreid was en er troosteloos bijlag. Bemerk op deze kaart het zandwegje naar Adinkerke loodrecht op de Pannekalsijde, dus gans ander tracé dan de huidige Pannelaan.

IMG_0990
IMG_6767
kaart1825

Pas in 1845 beschikken we over een eerste gedetailleerde kadasterkaart om het bovenste plan te kunnen situeren. Immers vanaf 1794 werden ook in onze streken de Franse wetten ingevoerd, waaronder de inningen van de grondbelasting.  “Gelijkheid” volgens de Franse Revolutie  hield in dat iedereen op een evenredige manier zou bijdragen in de belastingen. Om deze belastingen rechtvaardig te kunnen verdelen moest de staat uiteraard de bezittingen van elke burger kennen en zo besliste Napoleon in 1808 om over te gaan tot de opmaak van het perceelsgewijs kadaster. Voor België duurde het echter tot 1835 vooraleer dit kadaster enige vorm kreeg. Eén en ander had uiteraard te maken met de politieke constellatie van die tijd; het einde van het Franse keizerrijk, de oprichting van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden en de Belgische onafhankelijkheid.
Er werd evenwel vroeger  een summier opmetingsplan opgemaakt in opdracht van kantonrechter Arsène Decae uit Adinkerke  ter gelegenheid van zijn aankoop op 12 mei 1813 van het gehucht en de terreinen van “Cappelle-panne”. Planificatie van de oppervlakte geeft 83,3 ha (dus reeds merkelijk meer dan de oorspronkelijke oppervlakte van 11,81 ha en 18,17 ha bij de ontbinding van de Sociéteit.

IMG_6816

Hieronder eerste kadasterplan. Bemerk in het opmetingsplan uit 1813 reeds melding van een baan naar Adinkerke (waar de eigenaar woonde) en ook van de Kasteelstraat. Niet op de latere kadasterplannen en ook niet op de Poppkaarten.

IMG_6814

Door gedetailleerde vergelijking van deze kaart met de huidige kadasterkaarten kan de schaal afgeleid worden en kunnen we ook afweten waar de latere Kerkstraat en Zeelaan zich op een spontane manier later zullen vormen (zie ook volgende kaarten). Er is in 1845 nog steeds geen baan naar Adinkerke en moet men nog steeds dwars door de duinen, nu van Bortier, naar Adinkerke. Een grote hulp in het situeren van de percelen is de onderstaande militaire kaart van 1883. In de periode 1845 tot 1883 was de kadasterindeling weinig gewijzigd en kan men mooi alles situeren op het huidige stratenplan.

IMG_6813


De Kerckepanne omstreeks 1845 loopt ten Noorden tot De Brouwerstraat te Zuiden tot de Duivenstraat en ten Westen t/m de Technische diensten (inclusief Kittelhoek)
Gaan we terug in de tijd en nemen terug de 2 eerste kaarten onder elkaar, begrijpen we het oorspronkelijke plan van de Kerckepanne.

IMG_6766
kerckepanne


De keizer Jozef II heeft in 1783 een octrooi laten geven voor duinengrond met een totale oppervlakte van 11,8 ha (nl. 26 gemeten). (= klopt goed  met de totale oppervlakte van alle gekleurde zones hierboven).
In de zone C worden de eerste 8 + 12 vissershuisjes gebouwd in 1 rij (de Pannereke) gelegen tussen wat nu de rode lichten in het “dorp” en de Kasteelstraat. Deze huisjes zijn perfect georiënteerd naar het zuiden vlak aan de weg. Immers vroeger werden STEEDS alle vissershuisjes perfect georiënteerd naar het zuiden wellicht i.v.m. maximale bezonning. (idem voor de meestal individueel verspreide vissershuisjes)
Lees hierover meer>>>
V
andaar dat de huidige richting van de Veurnestraat perfect loopt via de as AA van West naar Oost. (het “ware noorden” want de vissers deden de oriëntatie via de Poolster en niet met het kompas). Het huidig gehucht de “Oosthoek” ligt dus perfect ten oosten van De Panne-dorp.
Ieder vissershuisje had achteraan tot voorbij de Poststraat een eigen lange tuin waar zij een oven konden plaatsen en ook stallen voor hun schaap, muilezel of koe. Ook plaats voor een kippenren.
Op het einde van de Pêcherie spreekt men ook van een herberg “In Josephdorp” en een plaats voor een kar en 2 paarden om de vis naar Veurne te transporteren. Dit waren waarschijnlijk de 2 meest westelijke vissershuisjes die daarvoor omgebouwd werden (in de periode 1783-88: alleen daar zijn de kadastrale percelen later gewijzigd). Naast deze rij van 20 vissershuisjes (donker rood) zijn ook 2 percelen B voorzien voor een landhuis (lees de notulen van de Sociëteit bij de ontbinding). Wellicht ter controle van de werkzaamheden aldaar want vanaf 1785 moest elke aandeelhouder uit Veurne één dag per week daar doorbrengen. Ten westen van “rode lichten” tot waar nu RVT Bernardus en ook een groot perceel ten oosten van de Kasteelstraat. Rechtover de weg had ieder vissershuisje een eigen afgesloten lange akker G. Wat meer oostwaarts was een grote omheinde weide voorzien met een drinkpoel nl H. Zou dit eventueel een gemeenschappelijk te gebruiken weide geweest zijn voor de 20 vissersfamilies? Ten noorden en ten westen waren nog wilde duinen ter beschikking voor de enclave (jagen? begrazing?….). De Sociéteit heeft ook in het begin 8.000 berkenboompjes gekocht. Al bij al was het concept dus vrij modern opgevat. We mogen ook de 7 boten op het strand niet vergeten.
Vanaf midden 19 de eeuw komen nog 2 interessante kaarten (in bijlage  op het oorspronkelijk groot formaat van het onmisbaar boek “In het zand geschreven” (2012) door onder leiding van Hans Berquin met medeauteurs Jacques Bauwens, Marc Leten, Alexander Lehouck, Jan Van Acker, Hugo Thoen, Sam Provoost en geïllustreerd door Martine Decoussemaeker en Jacky Launoy) Lees deze en volgende >>>>

in-het-zand-geschreven

Een van deze kaarten is de POPP kaart van de gemeente Adinkerke anno +/- 1854 (Popp kaarten dragen nooit een datum zodanig dat ze altijd goed blijven verkopen)
In 1842 begint de heer Popp met het drukken van de kadastrale kaarten, in zijn eigen drukkerij in Brugge, en dit tot aan zijn dood in 1879. Zeer leerzame kaarten met lijsten van de eigenaars, oppervlakten, gebruik enz…

IMG_6815
IMG_1007
IMG_6812

Bovenstaande kaarten zijn zeer groot en gedetailleerd kunnen hier moeilijk weergegeven worden.
Belet op het kadasterplan van 1845 en op de Popp kaart van vermoedelijk 1854 is nog geen baan naar Adinkerke te bespeuren. Wel op de kaart van Bruggen en Wegen van 1877 evenals op de militaire kaart van 1883. Zou deze belangrijke verbinding met de moedergemeente maar aangelegd zijn tussen 1854 en 1877? Misschien ter gelegenheid van het ontstaan van het station van Adinkerke? Immers op 5 februari 1870 is de spoorlijn Lichtervelde-Adinkerke-Duinkerken in gebruik genomen. Juist na 1870 worden aan het kruispunt in her dorp 3 nieuwe hotels gebouwd: Hotel du Pélican,Hotel des Arcades en Hotel des Touristes. Dit zal alle wel te maken hebben met de nieuwe spoorlijn? Maar het plaveien van de weg Adinkerke-De Panne gebeurde pas  in 1892, toen ook de Zeelaan aangelegd werd..

IMG_1005A
groene-gordel

In het kader van de “Groene Gordel” rond De Panne kunnen we dus stellen dat ingevolge de vissersnederzetting (1783) en de Pannekalsijde (1788)  het duinengebied van De Panne voor de eerste keer doormidden gescheurd is.
Vanaf de Franse overheersing (1794) is de reglementering op het jachtrecht en de beweiding verwaterd, maar dat zal wellicht niet veel schade toegebracht hebben aan de natuur omdat de vissersbevolking fel uitgedund was. Deze lui waren in die periode zeer arm en zullen wellicht wel hout en duindoorn gehakt hebben voor verwarming en koken. Het is pas met Nederlands bewind (1815-1830) dat Willem II een kleine heropbloei van onze visserij bewerkstelligde door een premie van 200 gulden uit te reiken aan elke boot die zich op de kleine haringvangst toelegde. Dit stelsel bleef na de Belgische onafhankelijk (1830) doorbestaan tot 1865. Dan verkommert de visserij hier opnieuw, kent slechts stilstand of achteruitgang. In 1855 tellen we maar 91 vissers in De Panne en 14 boten. Meer uitleg over de armoede van onze vissers in het boek van Jacques Bauwens en Patrick Gevaert “De Panne”  (1981).
Samengevat: in die eerste helft van de 19de eeuw werden de duinen voor het eerst in de geschiedenis geprivatiseerd, gelukkig aanvankelijk alleen als jachtterrein.(zie volgend artikel)
Bijgevolg stonden onze duinen sinds de Franse overheersing open voor het publiek. De privatisering zal ook deze grote opervlakte van circa 900 ha (- 100 ha Kerke panne) niet afgesloten hebben. Misschien hoogstens jachtopzieners aangesteld om stropers te verbieden? (geen litteratuur over)

Traduction en Français>>>

<<<Terug___________Inhoudstafel___________Verder>>>

Over DE BLIEDEMAKER

"Teruggespoelde" echte Pannenoar sinds 1993. Vroeger burgerlijk ingenieur bij ELECTRABEL, nu zelfstandig natuurgids. Het e-mail krantje DE BLIEDEMAKER is gestart in september 2005
Dit bericht werd geplaatst in Geschiedenis. Bookmark de permalink .

9 reacties op De Groene Gordel van De Panne_2 NL

  1. kenis.derycke@telenet.be zegt:

    José,

    een prachtig artikel!!!

    Mvg,

    Rudy

  2. J. Meuris zegt:

    Tof – ‘ t is de moeite …

  3. Bert zegt:

    Bestaat er de mogelijkheid dat de kleine vissershuisjes die in De Panne nog veelvuldig voorkomen te beschermen. Ze zijn uniek (erfgoed)en laten de geschiedenis van de gemeente zien. Ik stel vast dat ze beetje bij beetje verdwijnen wat jammer is.

  4. Ik denk dat de echte oude quasi alle verdwenen zijn of zeer zwaar omgebouwd. In Koksijde zijnde er meer in goeie toestand, maar ook niet beschermd. Heb je een voorstel?

    • Bert zegt:

      Ik bedoel de zeer kleine huisjes die nog veel voorkomen in de Veurnestraat en de Duinhoekstraat,vele daarvan zijn al verbouwd. Zijn dat dan niet de vissershuisjes? Zo niet waarom komen zij dan nog zoveel voor in De Panne en minder (of bijna niet) in andere badsteden? Neen, een voorstel in die zin heb ik niet.

  5. Inderdaad Bert in die 2 straten vind je nog restanten. Soms moeilijk het onderscheid te maken tussen een vissershuisjes en een werkmanshuis. Maar de echte oude, alleenstaande met oven, stal en hof vind je hier niet meer denk ik.

  6. Ballon Paul zegt:

    Geachte, ik ben op en naar een huis ( misschien een visserswoning of misschien niet) in Kerkepanne waar mijn grootvader Benoit Ballon tesamen met enkele andere militairen tijdens een zeer groot gedeelte van WO1 heeft verbleven. Hij was sergeant in het Belgisch leger en verantwoordelijk voor het meten van de hoogte van de waterstanden na de diverse inundaties in De Ijzersteek. Hij en zijn manschappen van de Dienst onderwaterzetting overnachtten blijkbaar veel in Kerkepanne. Weet u soms waar hij en zijn manschappen zouden kunnen verbleven hebben. Of kent u soms iemand die mij zou kunnen helpen?
    Dank bij voorbaat. Ballon Paul

  7. Jan Neggers zegt:

    Weer een zeer Interessant artikel Jose ……………….jan 🙂

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.