De Groene Gordel van De Panne_3 NL

Vertaal naar het Frans>>>

viisser

Als gevolg van de Franse Revolutie werden de duinen geprivatiseerd. Er waren bijna  de gehele 19de eeuw slechts 2 grote eigenaars van de duinen van De Panne: Louis Ollevier en Pieter Bortier. Beiden streekgenoten die de duinen gekocht hebben als jachtterrein. Hierdoor zijn ze gelukkig gevrijwaard geweest voor verkaveling en werd hun natuur en eenheid bewaard.

veurnestraat3

DE PRIVATISATIE VAN DE DUINEN

De Franse overheersing vanaf 1794 was dus het einde van het feodaal beheer van de duinen. Hierdoor werd de poort opengezet voor de volledige ingebruikname van deze duinen. Ook de grenzen van de “De Duinen en de Bossen van De Panne” (zonder de natuurgebieden van Adinkerke) waren toen reeds vastgelegd: ten westen  Gijvelde, ten oosten de vroegere “Abdij Ten Duinen” (grens Baaltje)  en ten zuiden de gestabiliseerde overgang duinen-polders (huidige Duinhoekstraat en Artiestenpad). Een desolaat rechthoekige stuk duinen van ongeveer 900 ha doorkruist door de Pannekalsijde (van de huidige Oosthoek naar de huidige Esplanade) met  een armtierig vissersgehucht. De latere weg van  Adinkerke naar de eerste vissershuisjes was nog een zandwegeltje.

Zandweg naar Adinkerke
Zandweg naar Adinkerke

In 1799, 15 jaar na de stichting, komt de vervallen Pêcherie onder het bestuur van de gemeente Adinkerke en onder de jurisprudictie van het “Département de la Lys”. Meerdere decreten (1806, 1810 en 1811) regelen het behoud de beplantingen van de duinen en de sanctionering van de roofbouw.
Op 30 november 1811 heeft de Franse overheid een openbare verkoop gehouden van 421 ha van onze duinen (= ongeveer de helft) aan Ivo Francis Ameye en 273 ha aan burgemeester Rysman van Kooigem bij Kortrijk. (dus tezamen 694 ha of 77 % van onze duinen). Deze duinén werden voor het eerst in de ganse geschiedenis privé-eigendom, de “Krakeelpanne” + “Grote en Kleine Kapellepanne”. Het noordelijk gedeelte noemde de eigenlijke “Kerkepanne” waartussen de vissersgehucht gelegen was.
Op 12 mei 1813 wordt het gehucht Kecke panne verkocht aan de vrederechter Arsène Decae van Veurne (wonende te Adinkerke).

De Krakeelpanne wordt in 1817 verkocht aan notaris Josephus Mulle die ze op zijn beurt in 1828 doorverkoopt aan Pieter Louis Joseph Bortier van Brussel. In dezelfde akte koopt hij ook het ander gedeelte dat in 1811 aan burgemeester Rysman verkocht werd. Twee jaar later overlijdt de steenrijke Pieter Bortier en laat de duinen van De Panne en veel eigendommen in Gistel over aan zijn neef Pieter Louis Antoine Bortier uit Diksmuide.
Parallel met aankoop door Diksmuidenaar Bortier in 1828 werd in 1820 ook reeds 76 ha “domaniale gronden” verkocht aan Bruggeling Andreas Verpoorten (wellicht ongeveer de huidige Houtsaegerduinen). In 1835 verkoopt hij die door aan Veurnenaar Louis Ollevier. In de volgende 10 jaar heeft hij zijn bezit met ongeveer nog 100 ha uitgebreid.
(details + kopie akten in het boek “In het zand geschreven” van Hans Berquin).

groene-gordel

Dus in de jaren 1830, het begin van het Koninkrijk België,  hebben we slechts 2 zeer grote duineigenaars in De Panne: Bortier: 694 ha + Ollevier: 176 ha = 870 ha = 96,5 % van totaal grondgebied. De scheiding was een lijn ten oosten van de Witte Berg loodrecht op het strand tot aan de perfecte oost-west lijn van de Kerkepanne met een 60 tal vissers. Ertussen deze 2 eigendommen ligt het gehucht Kercke panne met een oppervlakte van ongeveer 80 ha die aanvankelijk eigendom was van vrederechter Decae en veelal als cijnsgrond verhuurd werd aan onze vissertjes.

870 ha duinen + 100 ha vissersgehucht is in het totaal ongeveer 900 ha.
De duinen zijn dus een privéjachtgebied van 2 eigenaars.

Pieter Bortier heeft op 1 mei 1830 een eerder primitief “Pavillon des Bains” geopend ter hoogte van waar nu het Leopold I monument. Toen prins  Leopold I op 17 juli 1831 langs daar de “trek-op” opreed, moet dit het eerste schamele optrekje geweest zijn dat hij van België zag. Ook was de afspanning Alliance daar reeds. Aan de oostelijke zijde van de Esplanade.

Links Pavillon Bortier. Rechts afspanning Alliance. Tussenin Pannekalsijde (foto Donny)
Links de villa van Bortier. Rechts afspanning Alliance. Tussenin Pannekalsijde. Achteraan de zee  (foto Donny)

Pas in 1842 krijgt Borier een vergunning om een villa te bouwen aan de rand van het strand waar nu het restaurant Imperial gelegen is. Deze zomervilla”Paviljoen Bortier” wordt luxueus verbouwd in 1867 in prachtige Italiaanse stijl.

In 1835 wordt de weg langs de vaart van Duinkerke naar Veurne een grintweg, zodanig dat men niet meer langs het strand moet reizen.

isac002mijn01ill61
Pavillon Bortier – eerste fase
Pvillon Bortier tweede fase
Pvillon Bortier – tweede fase

Pieter Bortier was zeer rijk en een man met een sterk ontwikkeld sociaal gevoel. Hij was ook landbouwdeskundige en bouwde bvb. te Gistel een modelhoeve (de Brittania hoeve) naar Engels model. Deze hoeve bezat een voor die tijd (ca 1860) verregaande automatisering op het bedrijf.

Britannia hoeve te Gistel
Britannia hoeve te Gistel (bestaat nog)
4
Pieter Bortier

Maar Pieter Bortier kwam ook op voor de belangen van de vissers. Hij bouwde o.a. een schooltje en een kapel voor de kleine vissersgemeenschap. Hij schonk sloepen en netten aan de armste vissers, hij leerde hen netten breien en zonder een noemenswaardige vergoeding te vragen liet hij hen toe z’n duinen te beweiden en er aardappelen te poten. Hij leerde hen ook zeesterren als meststof te gebruiken.Op de voorgaande kaart van Bruggen en Wegen van 1877 zien we dat alle vlakke delen van het huidig Calmeynbos (langs weerszijden van de weg naar Adinkerke) ingetekend staan als “terres laborables” . Zouden die toen reeds door vissers bewerkt geweest zijn of was Pieter Bortier daar reeds begonnen met grootschalige bebossingen experimenten? Dit bos  is daar volgens de litteratuur pas later geplant, tussen 1903 en begin 1920, door Maurice Calmeyn, aangetrouwde familie van P. Bortier.

Calmeynbos
Akkergronden in de duinen waar nu het Calmeynbos

In de duinen van Ollevier zien we nog geen dergelijke zones op uitzondering van enkele akkers ter hoogte van de huidige Ollevierlaan en achter het “kasteel” (toen nog boerderij) van Ollevier (toch zijn de 2 vijvers van de “Achte” reeds ingetekend. Maar nog geen akkerlanden ingekleurd zoals later wel zou worden. Drinkpoelen voor beweiding?)

IMG_6851

Merkwaardig is dat Bortier zware campagne voert om de duinen van de kust van Duinkerke tot Knokke, les “Dunes de Flandre”, te herbebossen. Zeer merkwaardig is zijn studie “Boisement du litoral & des dunes de Flandre”. Lees>>>>
Daar pleit hij voor beplanting van de duinen zoals ter tijde van 1682 toen akkerschade ingediend werd bij de kasselrij van Veurne tengevolge de vele reeën in de duinen. Hij becijferde ook de financiële meerwaarde van de duinen door bebossing (cf de massale aanplantingen van naaldbomen in Limburg door Maria-Théresia). De meest aangewezen boom bleek volgens zijn experimenten in de duinen de ratelpopulier te zijn afgeschermd  door eerst helm en dan duindoorn. Ook experimenteerde hij met kalkbemesting.

In een brochure van 1860 met de sprekende titel “Faut il laisser détruire la pêche de Blankenberghe, Heyst te La Panne?” sprak Bortier zijn vrees uit dat indien het zo verder ging de kustvisserij tegen het einde van de eeuw niet meer zou bestaan. (geen reglementering meer betreffende de maaswijdte, boomkor die het kuit en het broed vernielde, bijvangst in de garnaalnetten). Als gevolg hiervan werd per KB in 1865 een commissie aan het werk gesteld waarvan hij lid was. Maar het vrijheidsprincipe van de vissers heeft het gehaald vooral omdat Nederland en Engeland niet meewerkten.

visser5

We stellen vast dat vanaf het midden van de 19de eeuw de haringvangst terug begon te bloeien en het vissersdorp groeide. De huidige parochiekerk Sint-Pieters was oorspronkelijk een  kapel, gebouwd door toedoen van weduwe Emilie Calmeyn-Bortier (de zus van Pieter Bortier) ten behoeve van het vissersvolk.

IMG_6861
1129823-74423d975311301e9dac575a0d5d8789
Depoorter0067
ea-depannedorp-1

Het is pas vanaf 1850 dat de toeristische ontsluiting begon en de eerste hotels ontstonden langs de Pannekalsijde ook Pannepavé genoemd. Hotels als l’Espérance, Pélican, Nobele Roos en Panne-Bains alle rond het kruispunt van De Panne dorp. De Panne werd een ontmoetingsplaats van kunstschilders zoals François Musin, Louis Artan, Armand Heins en letterkundigen als Hendrik Conscience, Karel Van de Woestijne. Kunstenaars leefden er als kluizenaars-van-de-zee. Lees tentoonstelling>>>
Aan het strand kwamen voorlopig geen hotels want Pedro Ollevier had geen toegangsweg en Pieter Bortier stond afkerig voor de komst van badgasten. Hij heeft zich altijd verzet tegen de traditionele “zee-orgieën” op het strand jaarlijks op de donderdag na Veurne-Kermis.   In 1866 liet hij zelfs niet meer toe dat vreemdelingen hun intrek namen in zijn herberg “Het Hooge” waar nu de Esplanade. De meer liberale kringen van Veurne, waartoe Louis Ollevier behoorde, zagen in de ontwikkeling van De Panne als toeristisch centrum een factor van voorspoed voor hun stad. Ze waren ontgoocheld over het conservatisme van de katholiek Pieter Bortier maar bleven niet bij de pakken zitten. Ze vatten het plan op om een alternatieve steenweg naar zee te lggen doorheen de duinen van Ollevier. Deze zou aansluiting geven met de Pannekalsijde ter hoogte van de Adinkerkelaan. Samen met provincieraadslid en later volksvertegenwoordiger Edouard Bieswal-Bricourt dachten ze dat de investeringen best gedragen konden worden door Veurne en Adinkerke en dat de provincie en de staat financieel zou tussenkomen. Dit project is echter doorgebloeid.

Naamloos

Op het einde van zijn leven is Pieter Bortier (hij id overleden in 1879) wat meer toegefelijk geworden. In de zomer 1874  laat hij een eerste hotel toe op zijn strand tussen de huidige Witte Berg en de huidige Esplanade: Hotel ter Kursaal, een houten loods op palen (merk op dat de duinen van de 2 grote eigenaar ook de voorliggende stranden omvattenden, tot de hoogwaterlijn jaarlijks bepaalt door de vloedlijn tijdens de eerste springtij na 21 maart. Oude wet van Napoleon).  Ook het wat verdere  “Pavillon Royal” (het vroegere “Pavillon des Bains” rechtover zijn eigen villa is nu bewoond door Frans Boels. De Pannenoars noemen dat de “barakke”).
De familie Ollevier, was het toerisme wel genegen. Na de mislukking van het eerste Zeelaan project heeft zoon Pedro  Ollevier, directeur van de Veurnse Nationale Bank, samen met de Franse aannemer Arthur Bonzel rond 1892 de huidige Zeelaan gerealiseerd. Deze cruciale verbindingsweg tussen ‘het dorp’ (kruispunt Veurnestraat/Kerkstraat) en ‘de zee’ week af van het meer traditionele geometrische patroon. De weg omzeilde in een sierlijke bocht de Kykhill-duin. Dit project  vormde de ruggengraat voor de verdere urbanistische ontplooiing van de badplaats. (een 20 tal ha (huidige Dumontdijk + 9 woonblokken tussen de Geiteweg en de Golfstraat). Aannemer Bonzel werd betaald met bouwgrond.

Dan is veel veranderd. De zuster Emilie van de overleden Pieter Bortier zorgt ervoor dat De Panne een kapel krijgt In 1877 (oostelijk gedeelte van de huidige Sint-Pieterskerk, gebouwd voor het vissersvolk. (de ganse ruzie met Adinkerke om daar een volwaardige kerk te mogen maken kunt u lezen in het mooie boekje “100 jaar Sint-Pieters De Panne 1897-1987” van dr. Godgaf Dalle)
In hetzelfde jaar krijgen we ook een vuurtoren “’t Pannenviertje” aan de westelijke kant van de huidige “Mont Blanc”.

IMG_6845

Tegen het einde van de 19de eeuw was ook in De Panne de vooruitgang niet meer te remmen. We krijgen een eerste echte grote explosie van De Panne met bouw van hetgeen nu de Dumontwijk genoemd wordt Lees>>>>

groene-gordel

In het kader van de “Groene Gordel” rond De Panne kunnen we dus stellen dat de 19de eeuw een periode geweest is van stagnatie. We hadden maar 2 grote eigenaars die pas op het einde van de eeuw aangetrokken werden door de opkomst van het toerisme. De enige hotels kwamen in het dorp. Ons strand en de duinen bleven onbebouwd. Uit het boek van Hendrik Conscience «Bella Stock» (1861) en de latere foto’s van prof. Massart en prof Donny weten we dat de duinen zeer blank waren en volop verstuifden. Op de opeenvolgende kaarten (cf vorig artikel) bemerken we veel veranderingen op. Vandaar dat P. Bortier de aanzet maakte voor akkertjes + bomen te planten waar nu het Calmeynbos gelegen  is.
Wellicht hebben de diverse perioden van grote armoede van de vissers geleid tot oncontroleerbare roofbouw die de verstuiving nog verder in de hand gewerkt heeft (hakken van het struweel tot helm om zich te verwarmen en te koken)

Besluit: voor een natuurliefhebber was het hier een eldorado om de duinen te bezoeken. Veel echte duinenbiotoop in een zeer dynamisch landschap.  Alleen één enkele doorsnijding van de Pannekalsijde met het vissersgehucht van De Panne dorp. Belet dat ook de grens met Frankrijk en Baaltje ook geen zichtbare grens was in het landschap. De duinen liepen gewoon door.

<<<Terug___________Inhoudstafel___________Verder>>>

Over DE BLIEDEMAKER

"Teruggespoelde" echte Pannenoar sinds 1993. Vroeger burgerlijk ingenieur bij ELECTRABEL, nu zelfstandig natuurgids. Het e-mail krantje DE BLIEDEMAKER is gestart in september 2005
Dit bericht werd geplaatst in Kunst, Natuur. Bookmark de permalink .

4 reacties op De Groene Gordel van De Panne_3 NL

  1. Johny RECOUR zegt:

    Een zoon van Pierre Smagge, de vriend van Hendrik Conscience, was één van de gelukkigen die een vissersboot kreeg van Pieter Bortier.

  2. anita ghislain zegt:

    heel interessante toewijzing wie en wat er allemaal gebeurd is in De Panne vorige eeuw. Dank voor deze mooie uitleg die zeer leerrrijk is voor mij gezien ik veel zaken niet wist. dank u.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.