De Groene Gordel van De Panne_4

anvers-vanaf veurnestraat

Foto ongeveer op de hoek Kasteelstraat-Poststraat. Op duin: villa’s Beau Séjour, Star en Kykhill.

 

De 19de eeuw was een periode met veel armoede en weinig vooruitgang voor De Panne. Maar in 1892 wordt de nieuwe  Zeelaan aangelegd en vanaf dan krijgen we een eerste explosieve uitbreiding in de Ollevier-duinen met de bouw van 9 villa-blokken langs het  strand en de achterliggende villa’s hoofdzakelijk  ten westen van de Zeelaan (huidige DUMONTWIJK).

Chien Vert nu Leopoldus

Chien Vert nu Leopoldus

De BELLE EPOQUE PERIODE in De Panne (1892-1914)

Het gaat goed in West-Europa op het eind van de 19de eeuw. De vooruitgang van de industrialisatie (textiel, kolen- en staalindustrie,…) brengt veel rijkdom bij een nieuwe bourgeoisie klasse. Zij willen genieten van het leven. Engeland is toonaangevend en van hieruit waaien 2 modeverschijnselen over: terug naar de natuur en het zeekuren. Zo is het chique voor “Le beau monde” om in de zomerperiode voor 2 à 3 maanden naar de kust te komen en te logeren in een cottage.

Lange tijd was de enige bereikbaarheid van De Panne de Pannekalsijde via Veurne. Toen in 1870 de spoorlijn Gent-Veurne verlengd werd naar Duinkerke heeft dat weinig toerisme bijgebracht. Dan werd wel een aardeweg vanuit Adinkerke aangelegd, maar deze werd pas verhard in 1892 toen Pedro Ollevier ook deze steenweg verlengde dwars door zijn eigen duinen tot aan het strand. (22m breed met kasseiweg van 3m). Zo kon hij ook de “valorisatie” van zijn duinen op het strand starten dank zij de samenwerking met aannemer Arthur Bonzel. Negen zeeblokken met aaneengesloten “urban cottages” (van 100×45 m ts de Geiteweg en de Golfstraat) + de duinen tussen de huidige Duinkerkelaan en de Zeelaan. (zone Du. op plan). Merk op, zowel de terreinen van Bortier als deze van Ollevier liepen tot dan nog tot aan de hoogwaterlijn zoals bepaald door de Napoleontische wetgeving. Van groot belang is ook dat de het natuurlijk duinreliëf in de nieuwe cottagewijk gerespecteerd werd.  Meer over de urbanisatie>>>>
Hierover is reeds zeer veel geschreven, verspreid in meerdere vorige DE BLIEDEMAKER’s. Dit wordt hier niet meer samengevat maar we verwijzen naar volgende “links”.1

– Geschiedenis>>>;
– Restauraties>>>;
– Bescherming-1>>>;
– Bescherming-2>>>;
– Zeedijk-Oost>>>;
– ZeedijkWest>>>;
– Erfgoed>>>;
– WEBSITE DUMONTWIJK>>>.…)

plan-dumont-eigendommenDe verkaveling van de Bortier-duinen daarentegen kwam veel trager op gang. Deze duinen waren nochtans veel vroeger goed bereikbaar via de Pannekalsijde. Toch heeft Bortier daar op zijn strand pas het eerste hotel toegelaten in 1874 “Hotel du Kursaal” (toch nog 20 jaar voor Hotel Terlinck) Lees meer>>>
T
oen Pieter Bortier kinderloos overleed in september 1879 had hij, via een gedetailleerd testament, al zijn duinen-eigendommen toegekend aan slechts één van zijn 2 zussen Emilie, die gehuwd was met Joseph Calmeyn uit Ieper. Zo bleven deze duinen bij 1 eigenaar. In dat testament stonden wel veel zware verplichtingen o.a. één om bouwconcessies te verlenen op een deel van zijn duinen bestemd voor villa’s, cottages en chalets. Hij bedoelde daarmee het deel “Kleine Westhoek” tussen de Esplanade t/m de Witte Berg.(zie zone Kl(eine) W(eethoek) op onderstaand plan).
Voor details + testament: zie het boek “In het zand geschreven” door not. Hans Berquin.

groene-gordel

Weduwe Emilie Bortier had 6 kinderen. Door de opeenvolgende overlijdens, huwelijken en erfopvolgingen zou dit later tot een “monsteronverdeeldheid” leiden onder het explosief groeiend aantal erfgenamen (en nog een geluk want door ruzie’s is de “Grote Westhoek” pas laat verkaveld geraakt).
Emilie overleed in 1891, pas 11 jaar na haar monstererfenis. Zijzelf had nog niets verkocht maar haar rechtsopvolgers verkochten een zeker aantal kleine terreinen, allemaal gelegen in de “Kleine Westhoek” (o.a. ook gronden in de Sint-Pieterswijk, Home Elisabeth…). De “Grote Westhoek”duinen lieten ze onaangeroerd.

kadas

Van LnR: Villa Maskens; villa Mulle de ter Scheuren; Paviljoen Bortier; villa Les Oyats, villa Bel-Air, villa Les Mouettes (of Kasteel Orban). Helemaal rechts Afspanning Alliance

Inderdaad op dit plan zijn de enige villa’s ten westen van de Pannekalsijde de 4 villa’s van de familie die later door de volksmond de “Koninklijke villa’s” zullen genoemd worden Lees Deel 1>>>>; Lees Deel2>>>.
Tussen de Pannekalsijde en de kadastergrens Bortier-Ollevier zijn ook 3 villa’s van de familie + Hotel du Kursaal en de eerste villa’s op de Witte Berg. Meer landinwaarts zien we ook ten oosten van de Pannekalsijde de afspanning “L’Alliance” (1754) met de gendarmerie en ook de gebouwen voor de ondergrondse zeekabel naar Engeland. Daarachter staat nog altijd de Paterskerk geopend in 1908 evenals Villa Donny (1871). Ook de Duinkerkelaan was dus in 1912 reeds doorgetrokken zodat een verbinding komt met de Pannekalsijde (zie zwarte streeplijn. Geen datum gekend van deze belangrijke verbinding tussen onze 2 “Zeelanen”). Nog geen watertoren en pompstation op de hoek Duinkerkelaan-Bortierlaan (dus wellicht nog geen riool naar zee). Ook nog geen tramspoor; (pas op 4 juli 1914, 1 maand voor de oorlog,  zal de stoomtram naar Veurne van 1901  aansluiten op de lijn Veurne -Oostende via Baaltje – Koksijde-Bad – Koksijde -Dorp. (naar Sint Idesbald was alleen een paardentram sinds 1910. Idem naar Adinkerke sinds 1901).
De huidige elektrische tramlijn naar Oostende kwam in dienst op 1 augustus 1929. De Koninklijke Baan, gestart in de tijd van Leopold II, bereikte pas in 1933 het eindpunt De Panne.

IMG_6884

Pannekalsijde. L Herberg “L’Alliance” (van 1754) met rijkswachtpost. Verder gebouw telefoonkabel. uiterst recht muurtje Pavillon Bortier

naamloos

Verbinding Duinkerkelaan -Pannekalsijde . Achteraan villa Donny

image

Villa Donny van Georges Donny waar nu Donny Hotel

Wat met de duinen in deze periode?

In deze periode tot WO I zijn ongeveer 90 ha duinen, nu Dumontwijk genoemd, quasi volgebouwd met mooie cottages evenals 900 m strandpromenade met aaneengesloten villaatjes. Hierdoor zijn de Houtsaegerduinen voor het eerst gescheiden van de Westhoekduinen. Ze zijn ook minder onderhevig aan vers zandaanvoer vanaf het strand via bij de overheersende westerstormen (alhoewel deze afscherming veel minder dan de huidige “muur” van appartementsgebouwen in de Zeelaan en op de Zeedijk). De verstuivingsdynamiek is daardoor toch enigszins verminderd. Meer landinwaarts wordt de verbinding tussen de huidige Oosthoekduinen en de “Grote Westhoek” enigszins verbroken door de aanplanting van het bos door Maurice Calmeyn. (begonnen vanaf 1903 tot begin van de jaren 20). Naar ’t schijnt waakte hij ook of er geen schade verricht werd aan zijn bos en duinen en er was ook een boswachter, een “garde”, die woonde aan de Duinhoek (ongeveer rechtover Tropiflora).
We hebben geen idee van de schade die de verschillende opgravingen ter hoogte van het Romeins kamp veroorzaakt hebben. Begonnen met ingenieur Georges Donny die zijn vondsten voor het eerst publiceerde in 1886. Dit gaf aanleiding tot veel aandacht. Honderden mensen hebben er gedurende meer dan een eeuw gegraven en gespit. Gelukkig waren het niet altijd verzamelaars en schattenjagers maar ook meerdere grote officieële opgravingscampagnes.
Hierover een hfdst in het boek van not. Hans Berquin “In het zand geschreven” Lees>>>

Eén van de 2 dochters van Louis Ollevier, Adrienne,  huwde met Louis Houtsaeger. Van dan af behoren de Ollevierduinen tot 2 families de Ollevier’s en de Houtsaeger’s. Mede door de bekendheid van zoon Georges van Louis worden deze duinen door de volksmond de “Houtsaegerduinen” genoemd.

Twee grote projecten werden gelukkig afgewezen kort voor de oorlof 14-18:
1. De Schuilhaven:
De visserij ging vrij goed in deze periode.  Het aantal vissersvaartuigen, 25 in 1887, verdrievoudigde, het aantal inwoners 1.310 in 1887, 1.450 in 1891 was in 1.900 tot 1.852 gestegen. Door de vooruitgang werden de boten ook zwaarder zodanig dat er ernstig gelobbyd werd om een schuilhaven te bouwen in de Westhoekduinen.
Dit was reeds een oude droom van Pieter Bortier die in 1877 aan ingenieur Ward van Brussel vraagt om een vroeger project voor het oprichten van een schuilhaven te bestuderen. Later in 1910 wilt de familie Bortier-Calmeyn het onderstaand project van de staat verkleinen en slechts 30 ha verkopen aan zeer hoge prijs. De autoriteiten dachten bijgevolg aan een noodgedwongen grote onteigening. In 1913 geeft minister van openbare werken Helleputte opdracht aan de gemeenteraad van De Panne om de onteigening te starten . Maar de eerste wereldoorlog trekt een streep door alle plannen.
Dan waren er ook reeds  “groene jongens” die voor het eerst opkwamen tegen het verkwanselen van de duinen. Evenzo is in 1972 opnieuw een groot protest geweest tegen het verkavelingsplan van deze Westhoekduinen onder burgemeester Raphaël Versteele (komt uitgebreid in later artikel)
Meer over de Schuilhaven>>>>

Panne schuilhaven

Panne schuilhaven

2. Meerdere Urbanisatieprojecten::
NaamloosOp 11 januari 1906 heeft de gemeenteraad van Adinkerke, op vraag van Albert Dumont, de uitbreiding van de badplaats richting Frankrijk goedgekeurd op de gronden van Bortier-Calmeyn. Deze uitbreiding kaderde in een reusachtige uitbreiding van De Panne tot aan de grens rond de nieuwe schuilhaven ontworpen door de staat. De Witte Berg blijft een duin maar men zal er aaneengesloten cottages op bouwen. (verzoening tussen behoud reliëf en speculatie). Enerzijds wordt deze duin het middelpunt van de verkaveling in amfitheater vorm en anderzijds vormt het een zichtpunt voor zowel de strandpromenade als de Duinkerkelaan, Deze wordt doorgetrokken tot de Pannekalsijde (nu de “Oude Zeelaan” genoemd). De hoofdstraten worden getekend als symmetrie op de bestaande verkaveling (nu Dumontwijk) volgens de vroegere verkavelingsgrens . Ernest d’Arripelaan spiegelbeeld van Visserslaan en Witteberglaan spiegelbeeld van de Hoge duinenlaan (zie tekening). Het kleine wegenpatroon voorgesteld door Dumont tussen de Duinkerkelaan en de Witteberglaan was schitterend maar werd niet aldus uitgevoerd. Spijtig.
In 1928 komt men terug met een grootschalig verkavelings project “Calmeyn-Plage” (zie volgend artikel)

In het kader van de “Groene Gordel” rond De Panne kunnen we dus stellen dat door het aanleggen van de Zeelaan in 1892 De Panne zijn eerste toeristische boem gekregen heeft. Hierdoor werden de Houtsaegerduinen afgescheiden van de Westhoekduinen.

We konden nog steeds ongehinderd wandelen vanaf het strand ts De Panne-Bad en Baaltje  , dwars door de Houtsaegerduinen naar de Pannekalsijde (nu Veurnestraat genoemd) en vandaar door naar de de Oosthoekduinen (nog geen Koninklijke Baan en geen camping). Tussen die Oosthoekduinen en de “Grote Westhoek” vormt zich het Calmeynbos alleen doorsneden door de huidige Kerkstraat. Vandaar tot aan de grens hebben we een groots ongerept natuurgebied wel bewaakt door een private “garde”.

Over DE BLIEDEMAKER

"Teruggespoelde" echte Pannenoar sinds 1993. Vroeger burgerlijk ingenieur bij ELECTRABEL, nu zelfstandig natuurgids. Het e-mail krantje DE BLIEDEMAKER is gestart in september 2005
Dit bericht werd geplaatst in Natuur. Bookmark de permalink .

5 reacties op De Groene Gordel van De Panne_4

  1. J. Meuris zegt:

    Prachtig …

  2. Jan Claes zegt:

    Een zeer waardevolle bijdrage voor alle aangespoelden, Bedankt José

  3. Belinda zegt:

    Vergane glorie … jammer, dat die pracht exemplaren uit de Belle-Epoque periode verdwenen zijn. Nu doet men krampachtige pogingen om minder mooie bouwwerken te bewaren…

  4. Bouvie Rudolphe zegt:

    heel interessant ! bedankt

  5. Rudy zegt:

    Prachtig en heel leerrijk artikel!!!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.