130 jaar geleden van kapel naar Sint-Pieterskerk (Deel 2/2)

Eerste fase van de St-Pieters-kapel rond 1878 (foto Donny)

De Calmeyn-kapel werd dus in 2 fasen gebouwd (+ veel later de toren) op gronden en met geld van de familie Bortier-Calmeyn als reactie tegen de opeising van het kerkmonopolium door Adinkerke.
Het zijn vooral de 2 oudere dames (moeder en dochter) EMILIE en HORTENSE CALMEYN die zich ingezet hebben om van de vroegere kapel een volwaardige canonieke kerk te maken (de eerste initiatieven en het geld kwam wel uit het vruchtgebruik van de duinen van PIETER BORTIER).


Indien ooit deze kerk zou ontkerkt worden mag die niet meer “kerk” genoemd worden maar wel “kapel”.
Voorstel: CALMEYN KAPEL
(we zullen dan 3 kappellen hebben in De Panne=Bad: de Paterskapel, de Sint Jans kapel en de Calmeyn kapel).

3. Start van de scholen

Op 1 mei 1867 hebben de Zusters van het klooster van de Heilige Gehoorzaamheid (of Blauwe Nonnen) uit Veurne een schooltje geopend voor jongens en meisjes. Moeder Norbertine kocht hiervoor bouwgrond aan Pieter Bortier. Het schooltje groeide uit tot het Immaculata-instituut met thans 4 scholen.

Op 21 juli 1903 hebben Pastoor De Visschere (hier de tweede pastoor van 1901 tot 1906) en onderpastoor Vanneste de Sint-Aloysius Knechtenschool opgericht. De bevolking van de St.-Pietersparochie was dan gegroeid tot 2.050 inwoners (dus meer dan moederparochie Audomarus : 1.300).  Deze school werd aan de heilige Aloysius gewijd, de patroon van de christelijke jeugd. Het is niet op maar langs de duinen van de familie Bortier-Calmeyn en het is wel Louis Calmeyn die de gronden gekocht heeft van de familie Debra-Torrele en er de school en schoolhuis op bouwde.  Louis Calmeyn is 1 van de 6 kinderen van Emilie Calmeyn-Bortier. In 1911 wordt de volledige eigendom overgedragen aan de v.z.w. “De dekenale werken van Veurne”.  Aanvankelijk, na 1911, worden de eerste gemeenteraden van de jonge gemeente gehouden in de school. Meester Constandt was immers de eerstegemeentesecretaris. Hij wordt als schoolhoofd opgevolgd in 1912 door Camiel Noterdaeme. De 82 eerste trouwpaartjes trouwden in de knechtenschool en moesten naar de kerk vlakbij. Er was ook zondagschool waar men Frans kon leren en vanaf de beginne een visserijschool. (zie boekje “Van Kinderkopjes en Bankgeheimen” van Pierre Boonefaes en Herman Calcoen)

In 1910 verzamelde een groep vrijzinnigen voldoende fondsen om een kleinschalige vrije lekenschool op 1 october 1910: het “Institut Pannois”. Stichters Jacques Dumont (één van de dertien kinderen van André Dumont samen met Maurice Calmeyn (kleinzoon van Emilie Calmeyn-Bortier). Adrienne Degrave (later gehuwd met Julien Verzele) uit Stuyvekenskerke werd de eerste leerkracht en directrice. Een liberale coöperatieve bakkerij “Ons Huis” werd op 12 januari 1912 opgericht ter ondersteuning van de school. De eerste klas was gevestigd in villa Marie-Louise in de Zeelaan waar nu Café Sammy. In 1912 aankoop gronden Verenigingstraat.

4.Afsplitsing van de gemeente De Panne

De oprichting van een nieuwe parochie was een eerste grote stap naar de administratieve afsplitsing in 1911. Het zijn ook de grenzen van de parochie die later de grenzen van De Panne geworden zijn (De gemeenteraadsleden zijn tot de bevinding gekomen dat de twee centra dermate van elkaar verschillen en een andere bestemming hebben, dat ze best hun eigen weg gaan). Artikel van Jacques Bauwens>>>

Lees meer feesten 100 jaar De Panne>>>  Lees2>>>

Alhoewel het altijd de bourgeoisie van het gehucht De Panne was die af stevende op een afsplitsing zijn het uiteindelijk de Adinkerkenaars zelf die via de gemeenteraad in 1909 de afscheiding gevraagd hebben:
We citeren :” .. de twee centrums verschillen in opzicht der bevolking en der noodwendigheden; De Panne verblijfplaats van nijverheidsmannen, handelaars en visschers , en zomerverblijfplaats, vergt, om zijn voorspoed te vermeerderen, de uitvoering van werken en de inrichting van diensten waarvan de hoofdzakelijk landelijke gemeente Adinkerke de noodwendigheid niet gevoeld en welke, in den huidigen toestand, gedeeltelijk te haren laste zouden moeten uitgevoerd worden zonder haar eenig voordeel te verschaffen…”.
De Panne ontwerpt zijn eigen gemeente vlag geïnspireerd op het Duinenlied “groen van de biezen en wit van ’t zand”. Zich bewust dat het ontstaan van de nieuwe gemeente zeer nauw verbonden was met het ontstaan van de kerk en de parochie, heeft men tussen het groen en het wit, een gele strook gevoegd om zo de pauselijke kleuren in de vlag te brengen. Op de huidige vlag van NEOS kan men dat nog terugvinden.

 

 

Ernest d’Arripe

Op 6 november 1911 heeft de aanstelling van de nieuwe gemeenteraad plaats, en wordt de echtgenoot  van een kleindochter van Emilie Bortier nl Ernest d’Arripe de eerste burgemeester. Een andere kleinzoon Maurice Calmeyn vestigt zich in 1911 ook in De Panne maar wordt als liberaal niet verkozen.
Hoe het dan politiek verder verloopt en wie de 11 burgemeester tot heden zijn  leest u in>>>

Vreemd genoeg werd door de fusie van 1977 deze scheiding weer ongedaan gemaakt.

Hoe dat alles kerkelijk en administratief verder zal evolueren is koffiedik kijken.
Ingevolge de vermindering van het aantal kerkgangers en de schaarste van priesters zullen logischerwijs de 2 parochies Sint-Pieters en Onze Lieve Vrouwe fusioneren. Dan zal 1 van de 2 kerken ontkerkt worden. Logischerwijs de Sint-Pieterskerk. (lees daarvoor eerst volgende DE BLIEDEMAKER over de Onze Lieve Vrouwe Kerk>>>).
De uiteindelijke beslissing gebeurt uiteindelijk door de bisschop van Brugge. – 1. Wat en wanneer zal de bisschop beslissen?
2. Wat is het standpunt van het schepencollege en de gemeenteraad?
3. Wat zal de nieuwe functie zijn van de Calmeyn-kapel?
(interferentie mrt de “Uitbouw van het Gemeentehuis” wat tot heden nog niet op de gemeenteraad gekomen is)

Wordt deze nieuwe grote parochie de blauwdruk voor een eerste stap naar een administratieve scheiding De Panne-Adinkerke? Dit temeer de oproep vanuit de Vlaamse Regering groot is om de gemeenten te groeperen in grotere entiteiten die dezelfde analoge activiteiten hebben. Dus de 3 Westkustgemeenten fusioneren? (De Panne; Koksijde en Nieuwpoort)?

5. Sint Janskapel

In de vergadering van de kerkraad van 1 januari 1961 werd de eventuele oprichting van een kapel op de Oosthoek besproken. E.H. de Froidure . die aan het hoofd stond van een Brussels werk voor verlaten kinderen, had voorgesteld een kapel te bouwen waar de gelovigen van de Oosthoek zouden terecht kunnen om hun zondagsplicht te vervullen.
De kerkraad had heel wat bezwaren tegen het voorstel. De kapel zou alleen op zondag toegankelijk zijn voor de bewoners van de Oosthoek en “voor eens in de week dat ze ’t woord Gods zouden horen, zou ’t nog in het Frans gebeuren”. Een echt parochieleven zou er niet zijn en vermits er geen huisbezoeken zouden zijn, konden de gelovogen van de “ware herders” vervreemden. De raad verkoos uiteindelijk toch de oprichting van een kapel , die van de hoofdkerk afhankelijk zou blijven en waar de kapelaan iedere dag de diensten zou verzekeren en voor de zielenzorg van de gelovigen zou instaan. De burgemeester Honore Oscar Gevaert stelde voor, de kapel ofwel in de Veurnestraat, tegenover zijn huis, op te richten. ofwel langs de Koksijdeweg. In afwachting werd de zondagmis opgedragen in een lokaal van het kleuterschooltje aan de Oosthoek.
In 1964 werd de danszaal van Julien Van Roey aan de Noorddreef tot St.-Janskapel omgebouwd.
Heden ten dage biedt het Sint-Jansheem een ruime vergaderzaal met een goede geluidsinstallatie en projectiemogelijkheid. De grote zaal kan in twee gedeeld worden. Elke ruimte biedt ruimte aan ongeveer een dertigtal personen.
Aan te vragen bij VZW Ikaros : huisverantwoordelijke Stephan Houtman (stephan.houtman@me.com ; 0477 44 35 36)
Website: http://www.parochiesdepanne.org

 

6. Architectuur van de Kerk

De architectuur van de kerk is een ontwerp van de Veurnse architect Jozef Vinck. Het is een driebeukige neogotische hallenkerk in gele Nieuwpoortse baksteen.  In 1909 werd de sacristie uitgebreid. De toren komt er in 1936 bij, wanneer de kerk door de bouw van de toeristische wijk nu Dumontwijk genoemd al een tijd niet langer in het centrum van de gemeente staat.

Het gebouw is architecturaal vrij sober te noemen. De aankleding en het meubilair past zonder meer de term uitzonderlijk. Jammer genoeg werd het huidige interieur in de loop der jaren aangepast aan de heersende versoberingsmode en blijft slechts een beperkt deel van de binnenafwerking zoals die op het einde van de 19de en het begin van de 20ste eeuw wordt uitgedacht, bewaard. (vroeger waren deze neogotische kerken polychromatisch geschilderd cf. de gerestaureerde Sint-Pieterskerk te Koksijde-Dorp)

Petrus is patroonheilige van de gevangenisbewakers, vissers, schippers, sloten- en horlogemakers, smeden, metselaars en van tientallen andere beroepsgroepen. Hij werd aangeroepen tegen koorts, kinkhoest, onvruchtbaarheid, flauwvallen en dieven.

In de ronde bloembak voor de kerk ligt een oud anker, wellicht afkomstig van een Nieuwpoortse vissersboot (17de eeuw).
De kleine Sint-Pieterskerk heeft een stemmig interieur. Zoals in iedere hallenkerk valt het licht slechts binnen van uit de ramen van de zijbeuken. De houten overkoepeling van de middenbeuk doet denken aan een omgekeerd scheepsruim. Het witmarmeren tafelaltaar past goed bij de witte stoet van de kolommen en bogen, die alle aandacht naar het koor leiden. Boven het altaar hangt een neogotisch triomfkruis.
Het vijf meter hoge beeld van Maria Ster der Zee aan de zijgevel van de pastorie is afkomstig van het Instituut Ster der Zee van de Zusters Dominicanessen van Lubbeek voor de opvang van kinderen uit probleemgezinnen. In 1990 hield het Instituut op te bestaan. Maria met het Kind zweeft boven de baren waaruit een anker naar boven komt. Maria werd vanaf de eerste tijden van het christendom vereerd en aangeroepen als de Ster der Zee, symbool van haar hulp om veilig het einddoel van ons leven te bereiken. Het beeld is samengesteld uit ongeveer vijftig stukken in keramiek en weegt 700 kg. Het is een werk van de keramieker-glazenier Rogier Vandeweghe van het huis Amphora uit Brugge.
De Sint-Pieterskerk in De Panne kreeg een nieuw altaar. Het altaar komt uit de Sint-Augustinuskapel van de Katteberg in Bellegem en heeft een nieuwe bestemming gekregen in de Sint-Pieterskerk van De Panne. Het gaat om een groot, strak, wit marmeren altaar.

Voor meer architecturaal uitleg zie website van de gemeente>>>>

“… De houten stoffering, meestal in neogotische stijl, bestaat onder andere uit de indrukwekkende gewelfstructuur, enkele grootse beelden, altaren, biechtstoelen, een preekstoel, communiebanken, bidstoelen, een deel van een sacramentstoren, een prachtig orgeldoksaal en een somptueuze sacristiekast.
Tot de elementen die kenmerkend zijn voor de neogotiek behoren onder andere de steunberen, de luchtbogen, de stenen vensterharnassen (uitlopend in het ornamentele spel van de traceringen), de opengewerkte balustrades langs de goten aan de voet van de daken, de fialen of pinakels, de frontalen of wimbergen, de hogels en kruisbloemen, de triforia, en de onderdorpels van de vensters die met luchtige arcaden de vlakken breken…”

De vier heiligen van de glasramen in de apsis zijn van links naar rechts: de apostel Andreas, broer van Petrus, met het Andreaskruis in X-vorm, waarop hij de marteldood stierf; de apostel Petrus met de sleutels van het Rijk Gods; Johannes de Doper, voorloper van Christus, met het Lam Gods, symbool van Christus naar het woord van Johannes; de missiebisschop Amandus (7de eeuw) met een kerkje, verwijzend naar de kloosters en kerken die hij als ‘Apostel van Vlaanderen’ oprichtte.

Polychrome Sint-Pieterskerk te Koksijde

Gedurende de eerste wereldoorlog is de schade aan de kerk zeer beperkt. Alleen glasramen beschadigd en ook het orgel.
Pas in 1930 werd bij de gemeente De Panne door de parochianen een aanvraag ingediend om eindelijk eens een kerktoren om de kerk aldus meer kerkallures te geven. Op een slecht moment, midden in de economische crisis. Vandaar uitgesteld Hij kwam derhalve slechts klaar in juli 1936. Ook werden 2 klokken besteld: de mi-klok (1.235 kg) noemde Petrus en de sol-klok (555 kg)  Maria.
Na de tweede wereldoorlog zijn de glasramen terug moeten hersteld worden. Beide klokken werden gedeporteerd maar Maria is na de bevrijding teruggekeerd. In de plaats van de grote mi-klok kwam een nieuwe fa-kruis en een la-kruis klok en het klokkenspel werd uitgebreid met een fa-kruis-klok Marie Louise.

Postkaarten van Michel Vermeesch op Pannetheka Lees>>>

Volgende DE BLIEDEMAKER : Onze Lieve Vrouwe Kerk

Over DE BLIEDEMAKER

"Teruggespoelde" echte Pannenoar sinds 1993. Vroeger burgerlijk ingenieur bij ELECTRABEL, nu zelfstandig natuurgids. Het e-mail krantje DE BLIEDEMAKER is gestart in september 2005
Dit bericht werd geplaatst in Varia. Bookmark de permalink .

Een reactie op 130 jaar geleden van kapel naar Sint-Pieterskerk (Deel 2/2)

  1. Jandepanne zegt:

    Beste José,
    Proficiat voor deze herinnering aan de geschiedenis. Als het je interesseert : de kerkfabriek van Sint-Pieter beschikt over het oorspronkelijk plan van de kerk, dank zij de vroegere voorzitter van de kerkfabriek die dat architecturaal plan zorgvuldig had bewaard en een paar jaar geleden aan de kerkfabriek heeft terugbezorgd.
    De vermoedelijke samenvoeging van de twee parochies van De Panne zal nog heel wat problemen doen ontstaan, want de twee kerkgebouwen vallen per slot van rekening ten laste van de gemeente, welke bestemming men er ook aan kan of wil geven. Het was volgens mij een goede oplossing geweest om de gemeentelijke bibliotheek onder te brengen in de Sint-Pieterkerk en op die manier de uitbreiding van het gemeentehuis te vermijden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.