Wandelen in onzen Achtertuin- Deel 2/2

De koffiepauze in vorig artikel was een ideaal gekozen locatie om de overschakeling te maken van de bebouwde Westhoek naar de pure Westhoekduinen. En waar kunnen we beter deze wandeling aanvatten dan aan het panoramaplatform van het natuurreservaat? Dan maar verder met 35 senioren via de mooie bewegwijzerde paden naar “De Zesse” (nieuw clublokaal van TC l’Armorial). 

Panorama platform: Foto Joseph Rotsaert

Zoals in vorig artikel neemt DE BLIEDEMAKER hier integraal de tekst over uit de brochure van Wilfried Pollet. Gelukkig had hij een goeie megafoon mee om de 35 wandelaar te overtuigen van zoveel schoonheid.

“…We gaan het reservaat binnen en nemen even een kijkje van op de uitkijktoren. Van hieruit kan je genieten van een fantastisch panoramisch zicht.

Daarna zetten we onze wandeltocht verder, langs het Oostergrenspad, het Krakeelpad, en het Ligusterpad, waar we met wat geluk misschien de mooie Poolse konikpaarden kunnen aaien. Bij het einde van het Ligusterpad komen we opnieuw aan het Oostergrenspad. Hier nemen we eventjes links tot op het einde aan de bocht, daar nemen we rechts de uitgang van het reservaat. Nu blijven we altijd rechtdoor gaan, door de Krakeelduinen en op het einde het Calmeynbos. Op het einde van de asfaltweg aan de afsluitingspoort van de waterwinning, gaan we eventjes naar links, om direct opnieuw rechts het wandelpad naast de afsluiting te nemen

Natuurreservaat “De Westhoek”

Uitgestrekt, fascinerend en volstrekt uniek. Het duinenreservaat De Westhoek, geprangd tussen De Panne en de grens met Frankrijk, gebeeldhouwd door de wind en meestal bekroond met een groene haardos van helmplanten, mos en struweel. Het is de biotoop van een hele reeks duinplanten. Het verbaast sinds jaar en dag elke wandelaar. Zicht op zee, “wandelende duinen”, duingraslanden boordevol orchideeën en Poolse konikpaarden die doorheen het landschap draven. Het grootste duinencomplex van ons land heeft het allemaal! (spijtig hebben we geen konikpaarden op ons wandelpad tegengekomen).

Deze unieke brok natuur, is eigendom van het Vlaams Gewest en wordt beheerd door het Agentschap voor Natuur en Bos ( = ANB) dat deel uitmaakt van het Ministerie van Leefmilieu, Natuur en Energie.

Het reservaat strekt zich uit over een oppervlakte van 340 à 345 ha en maakt deel uit van het grootste aaneengesloten duingebied van de Vlaamse kust (dat weliswaar verder doorloopt tot Leffrinkhoeke). Het is al sinds 1935 als landschap beschermd en heeft sinds 1957, samen met de Hoge Venen in Wallonië het statuut van  staatsnatuurreservaat, als allereerste natuurgebied ooit. werd als compensatie voor het Waalse gedeelte beschermd (340 ha nog niet de helft van ons huidig totaal) natuurgebied nl 750 ha. Het is daardoor ook het oudste Vlaams staatsnatuurreservaat. Samen met het aangrenzende Calmeynbos met Krakeel-duinen (105 hectare), de Oosthoekduinen (60 hectare) en de Franse duinen van Le Perroquet (225 hectare) vormt de Westhoek het grootste duinmassief van onze kust. We beschikken over in totaal meer dan 750 ha natuurgebied, want onze duinen lopen praktisch door tot in Leffrinckoucke. De Fransen noemen dit gebied “Les Dunes Flamandes

Zeg overigens nooit zomaar “zand” tegen een duin, want de ene duin is beslist de andere niet. Neem even de proef op de som hier in De Westhoek. Je zult versteld staan van de zeer uiteenlopende ouderdom, vorm en begroeiing van de verschillende duinzones. Het natuurreservaat vormt het meest gaaf gebleven zee duinlandschap van de Vlaamse kust. Men kan er het dynamische proces van duinvorming in zijn verschillende stadia van ontwikkeling waarnemen. Dit resulteert in duinlandschappen met een zeer uiteenlopende ouderdom, vorm en begroeiing. Min of meer evenwijdig met de kustlijn kunnen van noord naar zuid volgende zones worden onderscheiden: het strand, de voorduinen, de noordelijke pannengordel, het centraal stuifduin (de Sahara of Romeinse vlakte genoemd), de zuidelijke pannengordel en ten slotte de binnenduinen.

 

Het Strand
Het hoogste deel van het strand behoort eveneens tot het natuurreservaat. Het nat strand komt bij elke vloed onder water, het droog strand wordt enkel overstroomd bij spring- of stormvloeden. Op het droog strand, tegen de voorduinen aan, kunnen zich embryonale duinen vormen. Dit is een duin die zich in de beginfase van duinvorming bevindt. Vaak wordt dit geïnitieerd door opkomende vegetatie zoals biestarwegras, maar de duinenvorming wordt meestal gestimuleerd door het aanplanten van rijshouthagen. De wind verplaatst zand dat vervolgens door de vegetatie of de aangeplante haag wordt vastgehouden. Dit resulteert in zogenoemde embryonale duinen. Ook helpt de duin met de vorming van de volgende fases van een duin:

De Voorduinen
Onmiddellijk aansluitend bij het strand vormt een smalle gordel van half gestabiliseerde, halfhoge duinen de natuurlijke zeewering. Om erosie tegen te gaan werd er een kunstmatige versterking in de vorm van een betondijk geplaatst. Twee slufters geven de zee weer op beperkte schaal toegang tot de voorduinen. Ze werden in 2004 gebouwd door de betondijk op die plaatsen te verwijderen en te vervangen door brugjes. (1 is verzand geraakt ben opgegeven)

Noordelijke pannengordel
Hij situeert zich zuidwaarts van de voorduinen en is eigenlijk een duinvallei over een zeer brede zone, zoals ook de zuidelijke pannengordel, die ontstaan is doordat de wind al het droge zand heeft weggeblazen. Wat overblijft, is in eerste instantie een vlakte van nat zand op het niveau van de grondwatertafel, waarbij grote pannen of duinvalleien werden gevormd, afgewisseld met lage duinruggen. Deze zone is hoofdzakelijk jonger dan honderd jaar en breidt zich langzaam uit naar het zuidoosten. Zij is momenteel begroeid met middelhoge struwelen ( Een struweel is een vegetatie van struiken van 1 tot 5 meter hoog en komt van nature voor aan bosranden en in gebieden waar de bomen door klimaatomstandigheden net niet meer kunnen groeien, zoals langs de kust in duingebieden met veel wind). Ze worden afgewisseld met soortenrijke duingraslanden en dwergstruwelen.

De Centrale stuifduin.(de Romeinse Vlakte of Sahara genoemd)

Ze bevindt zich centraal in het reservaat Het is een indrukwekkend stuivende duin van meer dan 100 ha, de enige resterende natuurlijke stuifduinen tussen Noord Spanje en Denemarken.

Deze enorme zandmassa verplaatst zich door de overheersende zuidwesten wind in oostelijke richting met een snelheid van 5 tot 10m per jaar. Het recente decennium is deze open vlakte echter meer en meer aan het toegroeien.

Wie de laatste 15 jaren niet meer door de “Romeinse Vlakte” gewandeld heeft zal de mooie woestijn niet meer terugvinden. Nochtans wordt in veel boekjes van toerisme De Panne nog altijd geroemd over ‘onze Sahara’, die er eigenlijk niet meer is…..

De officiële benaming van deze kurkdroge stuifduin is “het centrale wandelduin”. Niet omdat je erover kan wandelen, wel omdat deze immense stuifduin langzaam maar zeker van zuidwest naar noordoost door het gebied ‘wandelt’. Zo neemt de overheersende zuidwestenwind steevast duinzand mee om vervolgens duinpannen te creëren waarin het grondwater aan de oppervlakte komt. Aan de noordoostelijke zijde wordt het stuivende duinzand opnieuw afgezet, zodat het duin aan deze zijde steeds verder aanzwelt. Samengevat ‘de Sahara’ rolt als het ware in slow motion over het landschap en bedelft alles wat op haar weg ligt onder een dikke laag duinzand.

Vroeger was de jaarlijkse zandverplaatsing (van 5 à 10m) veel groter dan nu. De laatste jaren neemt de begroeiing in het stuifduin toe en geraakt de Sahara steeds meer “gefixeerd” door helmgras.

Wat is er gebeurd?
En wat zijn nu hoogstwaarschijnlijk de oorzaken?

Aan de hand van luchtfoto’s heeft men het volgende vastgesteld:

#  Tussen 1948 en 1999 zien we een zeer geleidelijke stabilisatie van het duin. De oppervlakte kaal zand neemt af van iets meer dan 100 tot ca. 80 ha. Tot 1999 is er geen vestiging van helm centraal op het stuifduin, enkel in de valleien en op de paraboolarmen.

 een duidelijke ommekeer doet zich voor tussen 1999 en 2004. De oppervlakte zand neemt met ca. 40 ha af en er is massale vestiging van helm. Dit gebeurt verspreid over nagenoeg het hele duin, met uitzondering van de meest dynamische delen. Helmduin neemt toe van 10 naar 35 ha.

#  Deze ontwikkeling zet zich verder en in 2010 is nog amper 13 ha kaal zand over. De resterende open plekken worden dus verder gekoloniseerd terwijl in de oudere helmvegetaties snelle successie optreedt naar mosduin en struweel.

Op deze luchtfoto’s door de jaren heen is de metamorfose zeer duidelijk:

Oorzaak? Wat is de reden van die snelle helmgroei?

# Wat opvalt, is dat de periode waarin de sterkste stabilisatie van het loopduin die optrad (1999-2004) gekenmerkt wordt door een relatief hoge windsnelheid (>20 m/s = 75 km/h) wat zeer gunstig is voor goede helmverspreiding.

# In het neerslagpatroon vallen de extreem hoge waarden op in 2001 en 2002. Sinds het begin van de waarnemingen in Ukkel zijn 2001 en 2002 de absolute recordjaren met neerslaghoeveelheden van respectievelijk 1088,5 mm en 1077,8 mm, meer dan het dubbele van de gemiddelde neerslag. Deze periode valt binnen de tijdspanne waarin fotografisch de massale vestiging van helm werd vastgesteld (1999-2004). Dit is de meest overtuigende relatie die in deze studie van de dynamiek van het loopduin kan worden vastgesteld.

# Er is ook mindere beschikbaarheid van vers zand.
Dit is een specifiek relevant punt gezien het loopduin geen ”toevoer van nieuw zeezand” meer kent vanuit het strand; enerzijds als gevolg van een afscherming voor de grote W- ZW stormen ingevolge de Camping du Perroquet waar steeds grotere oppervlakken duin permanent verhard worden om dienst te doen als standplaats voor stacaravans en wegenis er naartoe en door de minder hevige N-NW stormen ingevolge de Westhoekverkaveling.

# Tegelijkertijd zorgt de klimaatopwarming voor een langer groeiseizoen voor het helmgras, mos en andere struweelplanten, wat het langzaam dichtgroeien van het centrale wandelduin nog bevordert.

De Zuidelijke pannengordel
Het centrale loopduin overstuift langzaam een zuidelijke pannenzone, onderbroken door een paraboolvormige duin rug. Deze pannen zijn vele honderden jaren ouder en meer ontkalkt dan de noordelijke pannengordel. Zij zijn begroeid met hoge gemengde struwelen, jong duin bos en beweide graslandvegetaties. Grote delen zijn momenteel sterk verdroogd door de waterwinning. Gelukkig zijn ze geleidelijk aan het herstellen in het kader van een mosduinbeschermend beheer en het stopzetten van de waterwinning sedert 2009.

De Binnenduinen
Langsheen de zuidgrens situeert zich een smalle en vrij oude duinengordel. Er zijn zowel lage als hoge duinrichels, oude akkertjes, kleine pannetjes als afgezande terreinen te vinden. De redelijk steile rand naar de polder toe werd al vroeg met bomen en struiken beplant. Verder bestaat deze zone uit mosduinen, graslanden, diverse struwelen en spontaan gevormde bosjes.

Het natuurreservaat biedt heel veel wandelcombinaties, van kort even de benen strekken tot heuse wandeltochten. Ieder pad heeft een naam, en een kleur, en kan naar hartenlust gecombineerd worden. Om de zoveel stappen, en op ieder knooppunt kom je een verzorgd paaltje tegen met daarop een kleine wandelkaart geschroefd. Er staat mooi aangeduid waar je bent en wat de wandelcombinaties vanaf dit punt zijn. Dit uitstekende wandelnetwerk dat goed is voor een totaal van 11 km wegen is echter geen overbodige luxe want de metershoge duinen en de kronkelende zandpaadjes durven je orientatievermogen best wel eens op de proef te stellen.

Het heeft een schatkamer van Biodiversiteit
Zandbodems die tegelijk voedselarm én kalkhoudend zijn, dit zie je uitsluitend aan de kust. Het mag je dan ook niet verbazen dat tientallen plantensoorten slechts in de kustduinen kunnen gedijen. De Westhoek herbergt botanische pareltjes als:
Het zeldzame duinviooltje is van levensbelang voor de rupsen van de kleine parelmoervlinder. Deze kieskeurige dagvlinder zet zijn eitjes uitsluitend op die ene waardeplant af.

Je komt er soms ook oog in oog met grote grazers
Zoveel moois verdient voldoende bescherming. Cruciaal zijn het behoud van grootschalige verstuivingen en van de historische biodiversiteit. Tal van natuurinrichtingsmaatregelen zijn al uitgevoerd, onder meer het verwijderen van duinstruweel om het open landschap van vochtige duinvalleien en graslanden te herstellen. Oude bomkraters zijn opnieuw uitgegraven; ze doen nu dienst als veedrinkpoel én zijn tegelijk een gedroomde voortplantingsplaats voor zeldzame amfibieën als de rugstreeppad en de kamsalamander.

Sinds 1997 wordt in de pannengordels ook aan begrazingsbeheer gedaan. Imposante Schotse hooglandrunderen, Poolse konikpaarden, Shetlandpony’s en ezels helpen er grazenderwijs het open duinlandschap mee in stand te houden.

Het beheerplan voor het waterwingebied ‘De Westhoek’
In de Krakeelduinen werden in het kader van een mosduinbeschermend beheer de resterende exoten reeds geveld. Het betreft hier gewone esdoorn, witte abeel en Ontario populier.

Om het herstellen van de vorm van het centrale paraboolduin mogelijk te maken werden ook de betonbaantjes verwijderd zodat het zand er weer vrijer kan stuiven en het landschap weer natuurlijker werd door het verdwijnen van de lanenstructuur.

De recreatieve paden werden hertekend en komen hierdoor beter tegemoet aan de wensen van de recreant en aan het behoud van de natuurwaarden van het gebied.

In de Krakeelduinen wordt sinds eind juli 2009 geen water meer opgepompt. Hierdoor stijgt het niveau van het grondwater zodat er in natte periodes weer poeltjes voorkomen. Er werd een peilbuizenraster geplaatst om het herstel van de grondwatertafel te monitoren.

In het voorjaar 2011 werd in de Krakeelduinen een begrazingszone ingericht van ca 20 ha.

De begrazing gebeurt door een kudde “scottish blackface” schapen. Door te grazen houden zij de begroeiing kort zodat de vegetatie meer gediversifieerd kan worden.

Op het einde van het wandelpad naast de omheining van de waterwinning komen we in de Kerkstraat. We nemen rechts het voetpad ter hoogte van de tramhalte, waar we de Kerkstraat dienen over te steken. Opgepast!!!

We gaan tot achter de tramhalte en nemen daar de ingang van de Oosthoekduinen (eigendom van de gemeente De Panne, aangekocht ten tijde van Raf Versteele).
En dat recht naar “De Zesse”.

Referenties:

  •   Brochure: Westhoekwandelroute Westtoer
  •   DE BLIEDEMAKER
  •   Diverse Google sites
  •   Foto’s: Wilfried

Naar het einde van de wandeling: Foto: Joseph Rotsaert


DANK U WILFRIED EN HET NEOS BESTUUR VOOR DEZE LEERZAME WANDELING

“De Zesse” is “The Place to Be” in het midden van het Calmeynbos waar je in alle rust terecht kan voor een drankje, een kleine snack en een leuke babbel. Zeer sympathieke uitbaters Dieder en Véronique

 

Over DE BLIEDEMAKER

"Teruggespoelde" echte Pannenoar sinds 1993. Vroeger burgerlijk ingenieur bij ELECTRABEL, nu zelfstandig natuurgids. Het e-mail krantje DE BLIEDEMAKER is gestart in september 2005
Dit bericht werd geplaatst in Kunst, Varia. Bookmark de permalink .

6 reacties op Wandelen in onzen Achtertuin- Deel 2/2

  1. Belinda zegt:

    Bedankt voor de leerrijke info.
    Altijd gedacht dat het zwin het grootste staatsnatuurreservaat was aan de kust.

    • Belinda, ik ben blij dat je die opmerking maakt. Zwin (Belgisch gedeelte) is slechts 128 ha (een beetje groter dan de Houtsaegerduinen = 88 ha). Westhoek 340 ha. Alle natuurgebieden van De Panne tezamen 750 ha. Maar je moet dan nog het doorlopen in Frankrijk bijtellen (Perroquet 319 ha + Marchand 83 ha + De Wulf 230 ha). Doorlopen Zwin in Holland slechts 33 ha. Je moet maar eens op de satelliet beelden kijken van Google Earth. Het enige verschil is dat wij minder reclame maken over onze natuurgebieden. Idem met de Dumontwijk. Toch mooier dan de concessie van De Haan (die weliswaar wel dubbel zo groot is)

  2. Johny Recour zegt:

    Het lijkt mij een evidentie dat wij dit alles te danken hebben aan toenmalig burgemeester Raf Versteele, die weliswaar een stukje duin opofferde om een veel groter geheel te bewaren.
    Als je bedenkt dat Koning Boudewijn, Will Tura, verscheidene wielrenners “verdacht” werden een
    lapje duinengrond te hebben gekocht in de nieuwe verkaveling ga ik ervan uit dat het allemaal wel
    niet zo gesjoemeld was als men destijds heeft aangeklaagd. Wat zegt het spreekwoord “Al is de
    leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt haar wel”, niet dat ik onvoorwaardelijk alles slik want er is geen rook zonder vuur. Nietttemin “stoeft” men nu met ons natuurreservaat. Wanneer wordt eens een ontheemde autochtone diersoort naast Poolse paarden, Shetlandpony’s, Schotse schapen en runderen losgelaten in het reservaat om het plaatje te vervolledigen ?

    • Johny, wat betreft die dieren is het antwoord vrij simpel. De reden is dat men winterharde dieren wil. Kwestie van geen stallen te moeten hebben en wintervoeding. De opgefokte boerenkoeien kunnen niet tegen de vorst. Ook de wilde ezels is een soort van oost-Europa die geen stal nodig hebben. En andere variant is de boeren te laten hun koeien grazen in de zomer. Maar blijkbaar weinig interesse vanwege de boeren (op uitzondering van de schapenboer in de Krakeelduinen. Recent probeert men boeren te interesseren om zelf Schotse hooglanders te kopen in in de duinen te laten grazen. Vanals ze slachtrijp zijn mogen ze dan ververst worden (bij ANB laat men ze tot zwaar ziek of tot natuurlijke dood). De eerste zulke privé koeien zijn er al. De veeartskosten en onderhoud zijn dan niet meer ten laste van ANB!

    • De vroegere wilde tarpanpaarden zijn uitgestorven in Europa. In Polen heeft men geprobeerd dit oerras terug te herfokken. Resultaat: de konikpaardjes weliswaar kleiner dan de huidige gekweekte paarden. De Poolse boeren verkozen zulke paarden te kweken omdat tijdens de Russische bezetting de troepen van de tsaar niet geïnteresseerd waren om kleine paardjes aan te slaan voor oorlogen. In het Pools betekend paard = kon en het verkleinwoord is konik

  3. Johny Recour zegt:

    ANB vaart een eigenzinnige koers heb ik de indruk en is niet altijd genegen nar wat verwacht wordt
    zowel als het om dieren gaat als bunkerologie in eigen verklaarde natuurgebieden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.