Onze dierbare Duinen(deel 1 van 9)

Blauw is recent bijgevoegd
Cursief = Overgenomen uit de scriptie van “Het Duinendecreet” van Pauline Van Bogaert

Eén van de vele foto’s van Massart in het begin van de 20ste eeuw.

“Er is iets ontzettends in het schouwspel dat zich daar voor de wandelaar ontplooit, wanneer hij te midden dezer zonderlinge natuur, een hoogte beklimt en zijn verbaasde blik in het rond laat dwalen. Duizenden en duizenden zandheuvelen, van verschillende vorm en grootte, verheften hun kruinen langs alle zijden en omringen hem, zoverre zijn gezicht kan reiken. Enige zijn door schaarse halmen of donker mos begroeid, andere zijn naakt en glinsteren onder het zonlicht; vele zijn door de wind uitgevreten en neigen ten val; sommige verlengen zich als een ketengebergte en slingeren hun ruige rug dwars over alle hoogten heen, om eindelijk in een diep dal weg te zinken en te verdwijnen.”

Dat schreef Hendrik Conscience rond 1859, dus ongeveer 160 jaar geleden, over zijn indruk over de duinen van De Panne. Hij was hier met een weloverwogen plan gekomen: nl. een boek schrijven over de bevolking van de kust te schrijven.  Toen zwierf hij vergezeld door zijn vriend Smagghe meerdere keren door de duinen en langsheen het strand, zodat hij zich de speciale atmosfeer kon eigen maken. In het boek wordt de romantische geschiedenis verteld van een jonge Franse edelman die het schrikbewind na de Franse revolutie was ontvlucht en door een vissersmeisje Bella Stock uit De Panne van de dood werd gered. Download boek>>>  (7,4 Mb)
Wat zou Hendrik Conscience raar opkijken indien hij nu terug naar De Panne zou komen?

Ook de apotheker-fotograaf Jean Massart zou zijn ogen niet geloven. Hij heeft honderden natuurfoto’s genomen van onze wilde duinen en die nauwkeurig met kompas gelocaliseerd. Zie verzameling>>>

Nochtans is het beschermen van de duinen van fundamenteel belang. De duinenrij, vandaag nog te vinden langs zo’n 27 km van de 65 km ‘lange’ kustlijn, maakt immers nog steeds een essentieel deel uit van het hele kustbeveiligingssyteem. De duinen en voornamelijk de zeereepduinen vormen een natuurlijke barrière om overstromingen in het hinterland te vermijden. Verder onderscheiden de duinen zich van andere natuurgebieden door een uitgesproken dynamiek van verschillende landschappen en een sterke ecologische diversiteit.
En toch is het een ander, meer vanzelfsprekend argument dat de bevolking omtrent het tragische lot van onze duinen heeft ontroerd en wakker geschud. Het is de schoonheid, de natuurlijke aantrekkingskracht, die Hendrik Conscience reeds beschreef, die mensen persoonlijk heeft geraakt en tot actie heeft aangezet: het DUINENDECREET van juli 1993.

Één van de mooiste hoekjes in het Westhoekreservaat waar men tijdens de jaarlijkse Midzomerwandeling de zon ziet zakken in de zee. Foto 2012.

“..Begin twintigste eeuw start echter het aftakelingsproces van dit natuurlijk pareltje, wanneer de duinen een deel worden van de kustmetamorfose waarin de pittoreske vissersdorpjes transformeerden in een mozaïek van badplaatsen. De verkavelingen voor villagrond, de bouw van zomerhuisjes, de aanleg van kampeerterreinen en vooral de betonnen woonblokken, die zee en duin scheidden en als lelijke erfenis van de jaren zeventig nog steeds een doorn in het oog zijn, hebben voor een groot deel een sterke versnippering en achteruitgang van de duingordel veroorzaakt. De evolutie die de duinen, van halfnatuurlijk landschap in een grotendeels verstedelijkt gebied hebben veranderd is de teloorgang van de Vlaamse kust.
Voornamelijk na de gruwel van de Tweede Wereldoorlog werd onze beperkte kuststrook omgeschapen tot een verstedelijkt en chaotisch volgebouwd gebied. Dat dit argeloos aanleggen van verkavelingen echter ook ruimtelijke gevolgen had, is onmiskenbaar. Van de 5000 ha duinen die onze kust oorspronkelijk rijk was, ontsnapte nauwelijks de helft aan de betonvloed, zonder dat er vragen werden gesteld over de ruimtelijk-ecologische draagkracht in de toekomst. Nu zitten we opgescheept met een gigantische “Atlantic Wall” van appartementsgebouwen tussen De Panne en Knokke. Dat er effectief een andere oplossing mogelijk was, wordt aangetoond in Nederland en Noord-Frankrijk, waar nog grote aaneengesloten beschermde duingebieden te vinden zijn.
Hoe is het in godsnaam zover kunnen komen?..”
Overgenomen uit de scriptie van “Het Duinendecreet” van Pauline Van Bogaert voor het behalen van haar mastergraad in de Geschiedenis in de RUG onder leiding van Prof. dr. Geert Van Goethem (2013-2014) Voor de integrale Scriptie>>>>

Ferrariskaart van rond 1777 (ASM = A Sa Majesté)

1. De aanzet na de Franse Revolutie, van duneboertjes naar schoonheidsbesef.
Gedurende de middeleeuwen waren de woeste duinen grafelijk bezit of verkregen door abdijen. De duinen hadden een  eeuwenoude functie als jachtgebied. Ook nog toen Veurne door de Oostenrijkse keizer Joseph II  bezocht werd op doorreis naar Duinkerke (terloops: dit was de aanleiding voor de stichting van de enclave “Kerkepanne” in 1783).  Pas met het Franse bewind in 1794 (5 jaar na de Franse Revolutie) wordt de Franse Republiek eigenaar van dit duinengebied. (hier Département de la Lys). Pas vanaf dan vestigden zich boertjes-kustvissers voornamelijk in de duinpannen waar grote delen van goed vochthoudende en humusrijke bodems werden omgevormd tot akkerlandjes en waar voornamelijk aardappelen en rogge werden geteeld. Hun vee versterkte de graasdruk op de bestaande duinvegetatie. Dit leidde tot de  agro-pastorale uitbating in de duinen. Aanvankelijk gebeurde dat in het wilde weg maar vrij snel worden deze duinen volledig geprivatiseerd. (voor de De Panne was dat in 1811).
In de tweede helft van de 19 de eeuw ontstaat door de snelle industrialisering in Wallonië en Noord Frankrijk en de ontplooiing van het kapitalisme evenals door de verbetering van de transportmogelijkheden een metamorfose van vissersdorpjes naar badplaatsen. Door deze maatschappelijke veranderingen ontstaat een ondernemingsgezinde liberale klasse die potentieel zag in het ongerepte duinenlandschap. Door de bouw van de eerste hotels en villa’s werd de eerste residentiële ruimtelijke structuur van de kust vastgelegd. Rond de eeuwwisseling vormde de kust méér en méér een trekpleister voor de hogere burgerij, die zich liet verleiden door de heilzame en therapeutische kracht van het zeebaden. Al snel verschoof echter het kuur-aspect naar ontspanning en vermaak, naar zien en gezien worden. Deze drang naar flaneren en kuieren werd in de hand gewerkt door het aanleggen van zeedijken en wandelpromenades.

Toch was er tijdens deze belle époque periode ook al sprake van een toenemend bewustzijn omtrent het belang van natuurbehoud. Natuurbescherming bestond in deze tijd sterk op een “conserveren” gerichte stroming vooral samen met de gevoeligheid voor natuurlijke schoonheid, harmonie en rust. Het nostalgisch terugblikken naar het duinlandschap van weleer was het centraal motief in het streven naar behoud van de laatste duinrestanten.
In 1908 werd in Antwerpen ‘De Koninklijke Vereniging voor Natuur -en Stedeschoon’ (KVNS) opgericht. Deze stichting was vanaf haar oprichting zeer bekommerd over de teloorgang van de kustduinen. Het streefdoel was om de verloren eenheid tussen mens en natuur op te heffen, door op een romantische wijze de schoonheid van in casu het duinlandschap te beschrijven. In 1912 verscheen de monografie ‘Voor de duinen onzer Vlaamsche zeekust’ waarin A. De Lattin zijn ongenoegen uitte over het naar eigen zeggen ‘wanbeleid’ dat zich afspeelde in het duinengebied. In de latere sfeer van het Duinendecreet zou laagdunkend gedaan worden over dit esthetische argument maar toch geldt tot op vandaag dat mensen op een emotionele manier aanspreken nog steeds een doeltreffende manier is om het draagvlak voor de bescherming van de duinen vorm te geven.
Ook in 1912 had hun toenmalige voorzitter  van de KVNS, Arthur Cornette,  een onderhoud met minister Van de Vyvere. Hij verklaarde zich niet bij machte om de duinen tussen Koksijde en Nieuwpoort op te kopen maar dacht de staat een deel van deze van De Panne (261ha) zou kunnen terugkopen.  Ook  de toenmalige “Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen” had op 1 oktober 1912 de wens uitgedrukt dat de Belgische Staat de Bortier-Calmeynduinen zou opkopen.
Het is ook in 1912 dat de Belgische bioloog, botanicus en hoogleraar Jean Massart zijn baanbrekend werk “Pour la Protection de la Nature en Belgique” publiceerde. Met pijn in het hart stelde hij vast dat het duinareaal tot afgezonderde eilandjes werd teruggedrongen. Vandaar dat hij een vurig pleidooi hield voor het behoud van ten minste 1 zeer kenmerkend natuurlandschap aan onze kust. Via uitgebreide studies over plantengemeenschappen in de duinen en via het maken van foto’s trachtte hij reeds in het begin van de twintigste eeuw het unieke van het duingebied aan te tonen en waarschuwde hij voor de achteruitgang en dreigende versnippering van dit patrimonium. Hij was één van de eersten om de oprichting van natuurreservaten te promoten en dit vanuit het wetenschappelijke argument.
De goedkeuring van de ‘Wet op de Schoonheid der Landschappenin 1911, een naamgeving die wijst op de onderliggende emotionele drijfveren, kan ten slotte als eerste belangrijke stap worden gezien binnen de geschiedenis van natuurbehoud in België.
In 1913 had de gemeente De Panne een verzoekschrift ingediend waarin zij de onteigening van de Westhoekduinen voor openbaar nut vroeg nl voor het “Project Schuilhaven”
Deze pioniersfase werd echter abrupt afgebroken door de eerste wereldoorlog.

Bron (cursief):  scriptie van “Het Duinendecreet” van Pauline Van Bogaert
Voor de integrale Scriptie>>>>

WORDT VERVOLGD:
“Na WO I: eerste klassering van de Westhoek en het Zwin midden de jaren 30”. Lees>>>

 

 

Advertenties

Over DE BLIEDEMAKER

"Teruggespoelde" echte Pannenoar sinds 1993. Vroeger burgerlijk ingenieur bij ELECTRABEL, nu zelfstandig natuurgids. Het e-mail krantje DE BLIEDEMAKER is gestart in september 2005
Dit bericht werd geplaatst in Natuur. Bookmark de permalink .

9 reacties op Onze dierbare Duinen(deel 1 van 9)

  1. Greet Otte zegt:

    Prachtige tekst van H. Conscience. Dankjewel José! Greet

  2. jan claes zegt:

    Ge zijt te vroeg geboren José. Het is nu te laat om deze scheef gegroeide situatie recht te trekken. We kunnen alleen schuld bekennen omdat de winsten zo verleidelijk waren.

    • Juist Jan. Maar dit is nog maar een eerste deeltje van mijn verhaal naar het Duinendecreet. Verder zal ik aantonen hoe hard enkele politieker gevochten hebben, niet om dat decreet te stemmen, maar wel om dat decreet uitgevoerd te krijgen. En toch ken ik nog veel Pannoars die nog steeds beweren dat dit decreet een communistische aanslag was.

  3. emmanuelmouton zegt:

    Tijd dat er een straatnaam naar Jean Massart wordt genoemd in De “Duin” Panne.

  4. Annie Borgers, Duinhoekstraat zegt:

    Hallo José,
    Dit berichtje om je te feliciteren met die ongelooflijk interessante weergave over onze ” zo dierbare duinen” !
    Zo een dertigtal jaar geleden, was ik elk week-end op wandel met mijn windhond ( saluki ).
    Toen kon men nog overal gaan wandelen en genieten. Natuurlijk met respect voor die mooie natuur !
    Gelukkig dat dit “duinendecreet” er gekomen is in 1993 ! Wel wat te laat, want ondertussen had die “Bouwwoede” reeds onze amper 67 km lange kust, totaal veranderd !!!
    Konden wij maar terugkeren naar “die goede oude tijd” en al die ” betonblokken” wegcijferen !
    Ik kijk reeds uit naar het tweede deel van jouw studie over onze mooie duinen.
    Hartelijke groeten van Annie.

    • Er komen zeker nog een 3 á 4 vervolgen. Ik heb ook veel cijfermateriaal vanuit die thesis. Ik ken nog altijd mensen in De Panne die niet akkord gaan met dat decreet. Vandaar mijn reeks artikels hierover.

  5. noelhoste zegt:

    Goed verhaal. Ik zie uit naar het vervolg.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.