De Groene Gordel Wandeling -Deel 2 van 3

Wandelen in de Sahara. Door Glenn Vanderbeke – 01 oktober 2017

We vervolgen de “Groene Gordel Wandeling” in het westelijk deel van De Panne. Dit is het mooiste gedeelte van de dagtocht met een grote diversiteit, zowel bos, oude duinen, jonge duinen en strand. Zo zullen we op één dag de 4 belangrijkste natuurgebieden van De Panne doorkruist hebben: de Houtsaegerduinen, de Oosthoekduinen, het Calmeynbos en de Westhoekduinen. Geen enkel kustgemeente heeft zo’n uitgebreid natuurpatrimonium (daarbij zijn deze natuurreservaten aaneensluitend en vormen ze een echte “groene gordel” rond De Panne, alleen doorbroken door slechts 3 toegangswegen).
De meeste foto’s dateren van tijdens mijn wandeling op 13 en 19 mei 2020.
Vergeet zeker niet bij te tanken aan De Mol (het meest westelijke punt van De Panne vlak op de grens). Toch nog best water mee te nemen want in het zand van de “Sahara” kan het zeer warm zijn.
Op het einde komen we op het strand. Dat is steeds een verademing na zo’n lange en lastige 
duinentocht (gelukkig meestal wind vanachter uit het Westen)

Volle lijn is traject met gids. Dunne lijn is variante via openbare wandelpaden van het WANDELNETWERK WESTKUST

De natuurbeheerplannen van vóór 2012.

Gedurende deze dagwandeling zullen we dus 4 natuurgebieden doorkruisen:
1. Westhoek (sinds 1957): 362 ha van het Gewest
3. Oosthoekduinen en Calmeynbos Oost (sinds 2001): 57+20= 77 ha van de gemeente
4. Houtsaegerduinen en Kerkepannebos (sinds 1989): 86 ha+recent…van het gewest
7. Calmeynbos West en Krakeelduinen: ongeveer 90 ha: 46+52=98 ha van IWVA
Dus meer dan 620 ha !!
Op mijn vele groepswandelingen vermelde ik steeds dat deze duinen niet stoppen aan de grens en maar doorlopen tot in Leffrinkhoeke. Dat is een andere van mijn favoriete wandelingen Lees van De Panne naar Duinkerke>>>>
– Dune du Perroquet
– Dune Marchand
– Dune Dewulf
Dit zijn nog eens 700 ha natuurgebieden. Zie hiervoor de website www.lesdunesdeflandre.fr 
Dus hoog tijd om al deze natuurgebieden te integreren tot één groot grensoverschrijdend reservaat van De Panne tot Duinkerke
 Lees Vlaanderens kustduinen zonder grenzen >>>

Dunes de Flandre

Wandelplan WESTKUST Nieuwpoort tot Leffrinkhoeke)

We beginnen de namiddagwandeling aan de watertoren.
(na bijvoorbeeld picknick in de Duinpanne, een lunch in de Bercail of een stevige côte à l’os in Moeder Lambic) Dit eerste gedeelte is voor iedereen bewandelbaar. Het is immers een deel van het Wieltjespad (dus met de rolstoel berijdbaar). Verder wordt het pad meer zanderig en ongeveer de helft gebeurt in afgesloten gebieden van het VNR De Westhoek (een variante voor een individueel traject is hierboven uitgestippeld met de nummers van de knooppuntenwandeling.
Bestel>>>  (of in de Toeristische Diensten of het Provinciaal Bezoekerscentrum de Duinpanne in De Panne).
en noteer op een blaadje de opeenvolgende knooppuntennummers:
12-13-9-4-3- De Mol-3-59-2-17.

Rechts van de watertoren heeft de watermaatschappij IWVA de afsluiting van de waterpompstation een paar meter richting Adinkerke verplaatst speciaal om een nieuw vlak pad te maken als essentieel onderdeel van het “Wieltjespad” ingehuldigd op 4 mei 2018 (voor rolstoelen en kinderwagen).
Lees over de inhuldiging >>>
Aan de ingang een plannetje van het Wieltjespad hangt een plannetje maar het is aan te raden om op voorhand de folder af te halen in de toeristische dienst of de Duinpanne want er is nog steeds geen bewegwijzering onderweg. Ook nog enkele andere onvolkomenheden maar het gedeelte in het westelijk gedeelte van het Calmeynbos is vrij goed (was ook het oorspronkelijk voorstel)
Lees opmerkingen in 2018 maar nog geen actie >>>>

Ingang tweede gedeelte van het Wieltjespad

Na 150 m gaat het Wieltjespad over op de dienstweg in asfalt van de waterwinning, maar eerst nog een aangename rustbank geplaatst door de gemeente.

Aangenaam plaatsje om te zitten.

Zicht op ons “oerwoud” vanaf de gemeentelijke rustbank (de gemeente staat in voor de toeristische infrastructuur van het IWVA bos, niet voor het natuurbeheer).

Tijdens mijn wandeling op dinsdag 19 mei, waren 2 heren aan het opmeten i.v.m. proefboringen voor een eventuele nieuwe waterwinning. Indien technisch en vergunningsmatig mogelijk zou men daar ook een infiltratiesysteem inrichten zoals momenteel in de Doornpanne (het grootste gedeelte van ons drinkwater wordt aldus geproduceerd in de Doornpanne)

Twee personen meten af voor proefboringen waar vroeger het slib van de waterzuivering onder de watertoren geloosd werd

Ik denk dat iedereen in De Panne nu weet dat we een uniek waterwinningssysteem hebben dankzij IWVA. Wij zijn wereldbekend voor de recyclage van ons drinkwater Lees >>>
We zijn blijkbaar de enigen in Europa die het grootste gedeelte van ons drinkwater recycleren uit ons rioolwater en de Doornpanne-duinen spelen hiervoor een essentiële rol. (regenwater uit de duinen (35%) en gezuiverd rioolwater dat infiltratiewater wordt (38%). Totaal 73%.  Dus ongeveer 25% wordt niet zelf geproduceerd maar aangekocht bij de buren voor de zomerpieken (bij het Franse Régie SIDEN, Farys en De Watergroep). De IWVA is sinds 2002 een pionier op het vlak van hergebruik en het rioolwatereffluent van de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) van Wulpen is de bron voor de productie van infiltratiewater.
Aan de Westkust (gedeelte “Bachten de Kupe”) kunnen we dus tegen de droge zomers.

De oude IWVA dienstweg in asfalt is 750 m lang. Perfect berijdbaar voor rolstoelen (derhalve deel van het Wieltjespad)

Een zijwandelpad die de verbinding maakt met de Duinhoekstraat. Bemerk: goed gemaaid.

De kardinaalsmuts struiken zijn er volledig kaalgevreten door de rupsen van de stippelmot.

Stippelmutrups

Geen enkel groen blaadje blijft over. Bemerk de draden die volhangen met gele rupsjes op zoek naar eten om te overleven. Gelukkig lusten ze niet graag de omgevende struiken. Maar ook de kardinaalsmuts overleeft het wel. Het is een struik met veel bladgroen op zijn jonge twijgen zodanig dat de fotosynthese niet stilvalt.

Slingers van rupsen

Even richting Duinhoekstraat. Mooie mos- en korstmosduin juist achter de bewoning. Nu bruin, maar die plantjes overleven de droogte wel. Geen probleem voor hen, want vanaf de eerste regen staat alles terug fris groen (groot verschil met gras)

Een deel van het Wieltjespad in het bos. Bemerk de speciale ingangspoorten om mountainbikers te weren maar wel rolstoelen via een sas door te laten (alhoewel het moeilijk schijnt voor elektro-scooters).

Hier op de overgang van het bos met de Krakeelduinen een ideale plaats om nog een rustbank bij te plaatsen. De ganse dag zon en geen wind door de afscherming van het bos.

Misschien ook de aangewezen plaats om wat te vertellen over de geschiedenis van onze duinen.
In het eerste deel van de wandeling werd uiteengezet dat de kustduinen gedurende de middeleeuwen steeds grafelijk bezit waren. Aldus kwamen deze duinen, gedurende het Ancien Regime (tot 1789), in eigendom van de Oostenrijkse keizer Jozef II. In deze duinen  werd in 1873 onder impuls ingevolge een bezoek van de keizer aan onze streek, de Kerkepanne opgericht, ook wel Jozef II dorp genoemd. Lees ontstaan van De Panne>>>
De Panne is dus niet ontstaan uit Adinkerke zoals velen denken.

Het is pas na de Franse bezetting in 1794 dat deze duinen Frans staatseigendom werden. Via meerdere openbare verkopen werden deze duinen geprivatiseerd en zijn ze uiteindelijk in handen gekomen van 2 eigenaars:
– Brusselaar Pieter Louis Joseph Bortier (zie aankoopakte 1828) voor alle duinen waar we nu staan, van de grens tot de Oosthoek (uitgezonderd het gehucht Kerkepanne) en
– Veurenaar Louis Ollevier (1835) voor de Houtsaegerduinen ten noorden van de Kerkepanne.
(1 van de 2 dochters van Louis Ollevier, Adrienne,  huwde met Louis Houtsaeger. Van dan af behoren de Ollevierduinen tot 2 families de Ollevier’s en de Houtsaeger’s. Mede door de bekendheid van zoon Georges van Louis werden deze duinen door de volksmond de “Houtsaegerduinen” genoemd. Vandaar de huidige naam).

Dus in de jaren 1830, het begin van het Koninkrijk België,  waren er slechts 2 zeer grote duineigenaars in De Panne: Bortier: 694 ha + Ollevier: 176 ha = 870 ha = 96,5 % van totaal grondgebied. De scheiding was een lijn ten oosten van de Witte Berg loodrecht op het strand tot aan de perfecte oost-west lijn van de Kerkepanne met een zestigtal vissers. Ertussen deze 2 eigendommen ligt het gehucht Kerkepanne met een oppervlakte van ongeveer tachtig ha die aanvankelijk eigendom was van vrederechter Decae en veelal als cijnsgrond verhuurd werd aan onze vissertjes. Dus 870 ha duinen + 100 ha vissersgehucht is in het totaal ongeveer 900 ha.
ALLE duinen van De Panne waren dus in de 19de eeuw privé jachtgebied van 2 grote grondeigenaars.
Voor wat betreft de erfenis van de Diksmuidenaar Pieter Louis Antoine Bortier, de neef van Joseph Bortier hierboven, kunnen we niet beter dan verwijzen naar de grondige analyse van de geschiedenis in het boek “In het zand geschreven” van ex-notaris Hans Berquin
Lees over “In het zand geschreven”>>>(ongeveer 5 jaar na publicatie wordt het verkocht door de Standaard Boekhandel te De Panne aan 49 €/boek i.p.v. 75 €, inclusief de kopieën van de akten )

Cover van het boek met Zeeraket

Tweeëntwintig jaar geleden had notaris Hans Berquin ook reeds het initiatief genomen  een boek uit te geven “Tussen Land en Zee“.  Nog steeds zeer waardevol maar uitverkocht. In zijn nieuw boek heeft hij de eigendomshistorie van de Westhoek in De Panne in detail uitgepluist, en wie kan dat beter dan Hans als notaris! Hij is half “teruggespoeld” naar De Panne  en woont naast zijn geliefde Westhoekduinen heeft hij zich ook weten te omringen door professionele  medeauteurs die zeer goed op de hoogte zijn van de plaatselijke geschiedenis en het natuurbeheer in de duinen, echte “cracks” in hun domein. Er worden derhalve heel wat duistere bladjes opgelicht.
Wie zijn die auteurs?
1.  Historicus Jan Van Acker belicht de manier waarop de duinen tijdens de middeleeuwen tot 1800 benut werden. Was er bewoning mogelijk?
2. Archeoloog Alexander Lehouck vertelt over het landschap en bewoning in de Westhoekduinen van ijzertijd tot middeleeuwen. De verschillende opgravingen in de “Romeinse vlakte” (vroeger “Romeins kamp” genoemd) waren destijds internationaal bekend. Wat is daar daar allemaal gevonden?
3. Geschiedkundige Jacques Bauwens heeft het ontstaan van De Panne in detail uitgepluist, dat begon als vissersnederzetting in de duinen van keizer Jozef II van Oostenrijk. Uitgebreid behandelt hij ook het project van de schuilhaven. Het verhaal van een verloren droom? of toch best niet?
4. in een ander hoofdstuk belicht Jacques Bauwens de Atlantikwall. De duinen en het strand van De Panne stonden vol met bunkers, radars en andere militaire uitrustingen. Weet u nog waar ze stonden?
5. De natuurspecialisten Sam Provoost  en Marc Leten leggen ons uit hoe de dynamiek van de duinen sterk veranderd is en dit meestal door menselijk ingrijpen. In dit licht moet  doordacht natuurbeheer gezien worden wat zal leiden tot het nieuwe beheersplan “De Duinen en de Bossen van De Panne”. Hoe komt het dat de “Romeinse Vlakte” nu vergroend is? Wat zijn de eerste resultaten van de 2 slufters?
6. En “last but not least” behandelt ex-notaris Hans Berquin het conflict tussen twee verschillende manieren waarop naar de duinen gekeken werd. Daarvoor heeft hij gedurende 2 jaar duizenden archiefstukken uitgepluisd. Het was het eeuwig conflict tussen natuur en geld. Enerzijds wou men dit waardevol natuurgebied zoveel mogelijk in zijn oorspronkelijke staat  bewaren, anderzijds konden deze  gronden meer geld opbrengen wanneer ze verkaveld zouden worden.
Het gaat over het privébezit destijds van de familie Bortier nu deels verkaveld en bebouwd, deels wettelijk beschermd gebied: een bewogen geschiedenis van twee eeuwen Westhoekduinen en dit alles rijkelijk geïllustreerd met uniek kaartmateriaal in bijlage.
Pieter Bortier heeft op 1 mei 1830 een eerder primitief “Pavillon des Bains” geopend ter hoogte van waar nu het Leopold I monument (sommige bronnen vermelden dat dit een “brakke” was voor de douaniers). In ieder geval toen prins  Leopold I op 17 juli 1831 langs daar de “trek-op” opreed, moet dit het eerste schamele optrekje geweest zijn dat hij van België zag. Toen bestond ook reeds de afspanning Alliance waar de prins verwelkomd werd. Aan de oostelijke zijde van de Esplanade. Lees verwelkoming Leopold I>>>
Pieter Bortier was zeer rijk man en met een sterk ontwikkeld sociaal gevoel. Hij was ook landbouwdeskundige. In 1842 verkrijgt Pieter Bortier een vergunning om een allereerste villa te bouwen in zijn duinen aan de rand van het strand waar nu het restaurant Imperial gelegen is. Deze zomervilla”Paviljoen Bortier” wordt luxueus verbouwd in 1867 in prachtige Italiaanse stijl.

Links de villa van Pieter Bortier (1842). Rechts afspanning Alliance. Tussenin Pannekalsijde Van Veurne naar de zee door de Kerkepanne. Achteraan moeilijk te zien: de zee  (foto Donny)

Pieter Bortier

Maar Pieter Bortier kwam ook op voor de belangen van de vissers.
Lees meer over de Bortiers en de Sint-Pieterskerk>>>
Op de oude landkaarten van bovenstaand artikel zien we dat waar wij nu hier staan  een vlak deel in de duinen  (ingetekend  als “terres laborables”) . Zouden die toen reeds door vissers bewerkt geweest zijn of was Pieter Bortier daar reeds begonnen met grootschalige bebossingen experimenten? Dit bos  is daar volgens de litteratuur pas later geplant, tussen 1903 en begin 1920, door Maurice Calmeyn, één van de erfgenamen van P. Bortier.
De eerste grote metamorfose van de duinen is maar begonnen in 1892 met de aanleg van de Zeelaan door de duinen van Pedro Ollevier. Dit is de start van de verkaveling van de Zeedijk en de achterliggende villawijk nu de Dumontwijk genoemd (alleen het beschermd gedeelte).
Lees de toeristische start van De Panne>>>>
Langs de kant van de Bortierduinen is pas op het einde van het leven van de kinderloze Pieter Bortier  verandering gekomen (hij is overleden in 1879). Zijn zuster Emilie zorgt ervoor dat De Panne een kapel krijgt.  In 1877 wordt het oostelijk gedeelte van de huidige Sint-Pieterskerk gebouwd voor het vissersvolk. (de ruzie met Adinkerke om daar een volwaardige kerk te mogen uitbaten kunt u lezen in het mooie boekje “100 jaar Sint-Pieters De Panne 1897-1987” van dr. Godgaf Dalle)
In hetzelfde jaar krijgen we ook een vuurtoren “’t Panneviertje” aan de westelijke kant van de huidige “Mont Blanc” in de Bortierduinen. Geleidelijk aan wordt het eerste hotelletje gebouwd op het strand evenals enkele villa’s van erfgenamen.
Lees  eerste hotels van ’t Bad>>>>
Emilie sterft kort na haar kinderloze broer Pieter Bortier (nl. in 1891). Zij is de enige erfgenaam met 6 kinderen wegens haar huwelijk met Jozeph Calmeyn.  Vanaf dan heeft het geen zin meer van te spreken van de Bortierduinen omdat vanaf dan geen enkele erfgenaam nog Bortier noemde. (waren Calmeyn, en kleinkinderen Maskens, Sanchez de Aguilar en Orban). Een bekende naam is Maurice Calmeyn kleinzoon van Joseph (ook landbouwingenieur zoals Bortier) die het bos aangeplant heeft vanaf 1903 tot 1920. De vele erfgenamen en de ruzies leiden tot een monsteronverdeeldheid die de redding is geweest van de Calmeynduinen tussen de grens en de Oosthoek.

Deel van bijlage “In ’t Zand Geschreven” met stamboom Bortier-Calmeyn (Openklikken)

Pas in 1912 is er een vraag geweest van de toenmalige “Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen” opdat de Belgische Staat de Calmeynduinen zou opkopen. Ook in 1913 heeft de gemeente De Panne een verzoekschrift ingediend waarin zij de onteigening van de Westhoekduinen voor openbaar nut vroeg nl voor het “Project Schuilhaven”. Vooral juridische nasleep van de vraag tot onteigening is één van de redens dat verkoop van die duinen zo lang is uitgesteld.
Lees de eerste bescherming van de Westhoekduinen>>>

De Panne Schuilhaven. Bemerk: visverwerkende bedrijven, woningen voor vissers, doortrekking tram naar Duinkerke. Alles komt tot de Duinhoekstraat

Ten gevolge de Eerste Wereldoorlog zijn de 2 bovenstaande projecten verwaterd.
Pas opnieuw in 1922 meende de “Stichting van Natuur en Stedenschoon” dat de Belgische Staat die duinen moet terugkopen. Op 25 maart 1925 heeft de  “Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen” uiteindelijk de volledige oppervlakte van 640 ha Calmeynduinen op de lijst van te beschermen landschappen eerste klasse geplaatst.
Op 7 augustus 1931 werd de eerste kaderwet voor de “Bescherming van Landschappen” gestemd.
De  “Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen” dient onmiddellijk verzoek in om hun voorstel te legaliseren. Aldus werden onze duinen het eerste beschermingsproject van de nieuwe wet van 1931.
Dit gaf aanleiding tot veel lobbywerk o.a. door  E. Rahir om een “Nationaal Park De Panne” te creëren. In afwijking met “Natuur en Stedenschoon”  dringt hij aan om dringend een kleiner oppervlakte van slechts 250 ha (zone A) aan te kopen omdat men vreest dat deze duinen binnenkort openbaar zullen verkocht worden ingevolge onenigheid onder de afstammelingen Calmeyn.

Plan 1933 voorgelegd aan de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen

Op 1 maart 1935 volgt het eerste wettelijk klasseringsbesluit. De “Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen” had hiervoor zijn advies ingediend. (in tegenstelling met het latere “BPA Westhoek” waarbij soms beweerd wordt  dat er geen advies binnengekomen was van de toenmalige  “Monumenten en Landschappen”. Op het plan van 1935 mocht een 3  x groter gebied bebouwd (310ha) worden dan in het KB “BPA Westhoek” van 1970 (110 ha)).

Plan KB 1935

Er was slechts 240ha natuurgebied (=37,5%) dat niet bebouwd mag worden. Van de gevraagde aankoop was geen sprake.  (vanaf 1957  is dit natuurgebied vergroot naar 340 ha  Westhoekreservaat). Al de rest is bouwzone met beperkingen maar nog geen sprake van hoogbouw. De tram mocht ook door het 240 ha beschermd natuurgebied.  In de middelste zone mochten mocht gebouwd worden op percelen van minimum 1.000 m2. Op het oostelijk gedeelte percelen van minimum 600 m2. Men mag dus spreken van een REUZENcompromis sterk in het voordeel van de eigendom-onverdeeldheid Calmeyn.
Intussen heerste er ongeduld bij de vele erfgenamen van Joseph Calmeyn. Men wilde geld en geen zand. Wegens interne onenigheid kon men alleen maar de volledige Westhoekduinen op de markt te brengen.  Alfred Orban, een van de achterkleinkinderen en ook mede-eigenaar, gaat in 1928 naar de rechtbank . Dit is ook het jaar dat Alexis Dumont uitpakt met zijn ambitieus urbanisatieproject “Calmeyn Plage”. Na veel gerechtelijk gedoe beslist de rechtbank uiteindelijk (wellicht in 1930?) dat de Calmeynduinen via een openbare verkoop MOETEN verkocht worden om uit onverdeeldheid te raken. Maar de gemeente De Panne protesteert. Ze verwijzen hiervoor naar de hangende onteigeningsprocedure van 1913 voor de “Schuilhaven”. De individuele en persoonlijke belangen moeten wijken voor het algemeen belang: nl. de Schuilhaven. De heibel hier rond heeft geleid tot aanzienlijke vertraging van de gerechtelijk  geëiste openbare verkoop.

Calmeyn Plage. Project Alexis Dumont 1928

Bij een later gedetailleerd opmetingsplan voor de geplande openbare verkoop in 1937 zijn er 10 loten afgebakend: Lot 1 (natuur) =240 ha; Lot 2(bouw)=98 ha; Lot 3(bouw uitgez. Calmeynbos)= 212 ha; Lot 4 (watertoren)= 0,12 ha; Lot 5 = 78 ha; Lot 5,6,7,8,9,10 (Kerkepannebos + percelen waar nu nieuw voetbalveld) = 10 ha; totaal = 640 ha). Het plan gevoegd bij het KB van 1935 toont alleen lot 1 + 2 +3 = 550 ha van de 640 ha (dus niet Oosthoekduinen)

Eigen schets. Voor het detail opmetingsplan: zie  één van de grote planbijlagen van het boek van Hans Berquin. Hierop staan ook de namen van een 100-tal aangrenzende eigenaars opgetekend)

Maar intussen is een gewiekst vermogend industrieel en zakenman, graaf de Launoit, opgedoken. Hij onderhandelde met alle onverdeelde familie-eigenaars. Hij slaagde erin met geld een aanzienlijk aantal eigenaars uit te kopen. (ongeveer 33 van de 46 zie groot stamboomplan in boek van Hans. (= 127/180 ste van de totale onverdeeldheid). Er resteren nog 13 mede-eigenaars die hun eigendom niet verkopen.
Samen met Graaf de Launoit en architect Alexis Dumont richten ze een  NV op “West Hoek” (1939). Aldus werden alle 10 loten die voorzien waren voor de openbare verkoop ingebracht in de NV. Voordeel is dat mede-eigenaars geen eigendomsrecht meer hebben maar alleen maatschappelijk aandelen. Nu beslissen de mede-eigenaars niet meer maar de Raad van Bestuur aangeduid door de Algemene vergadering van de aandeelhouders. Dit is veel flexibeler omdat slechts een meerderheid van stemmen nodig is.
Zeer verdacht is dat op de laatste dag van het eerste oorlogsjaar,  nl op 31 december 1940, plots bij Besluit van de Secretaris-generaal (dan de hoogste bestuurlijke macht) de minister van Openbaar Onderwijs, Marcel Nyns, plots een wijziging op het klasseringsbesluit van 1935 verschijnt. Een essentieel gegeven nl de oppervlakteverdeling wordt plots gewijzigd. Aan het strand komt een stuk bouwzone bij van 11ha welke gecompenseerd worden door een iets groter deel natuurzone van 21 ha het verst van de straten. Dit nieuw stuk unieke bouwzone aan het strand mocht slechts in zijn geheel verkocht worden en daar mocht slechts 1 villa (met bijgebouwen) opgericht worden. Een verbetering is dat de toelating om een baan van De Panne naar Duinkerke met kusttram dwars door de natuurzone weggelaten is.

Plan na het KB van de Duitse bezetting

Besluit: in het interbellum hebben de erfgenamen van Bortier-Calmeyn quasi geen duinen verkocht:
– VOORAL dank zij de “monsteronverdeeldheid”
– dank zij de hoge prijs die zij vroegen voor de Schuilhaven ten gevolge waarvan de onteigeningsprocedure gestart was.
– dank zij gerechtelijke bemoeienissen om de onverdeeldheid te forceren
– dank zij de vertraging van de openbare verkoop ingevolge protest van de gemeente
– dank zij de vertraging om uit de eigendomsonverdeeldheid te komen en een NV op te richten
– dank zij WO II
Dank zij al deze complexiteit is het mooiste duinengebied van onze kust in het interbellum onaangeroerd gebleven. Nadeel was wel dat de toeristische expansie westwaarts stagneerde, maar oostwaarts was men straat per straat bezig de Houtsaegerduinen te urbaniseren.
Maar juist voor WO II stonden alle lichten op groen voor een grote toeristische expansie van De Panne zowel richting Frankrijk als richting Baaltje. Maar met den oorlog zijn veel plannen stilgevallen of aanzienlijk vertraagd.
Hoe het dan met de Westhoekverkaveling vergaan is wordt verteld op het panoramaplatform aan de Romeinse vlakte. (deel 3 van de wandeling).

Het pompstation van de waterwinning

We wandelen verder op het asfaltbaan voorbij het pompstation. Het duinenwater van de vele boorputten werd naar hier overgeheveld in een ondergronds reservoir en dan gepompt maar de waterzuivering onder de watertoren.

De 750 m asfaltweg gezien vanaf de andere richting.

Op het einde van de asfaltweg is er een splitsing voor paarden links en fietsen of wandelaars beiden rechts.

Rechts van het pad de uitgestrekte duinpanne van de Krakeelduinen.

Aan de oostelijke zijde was vroeger een enorme paraboolduin, de “LEUGENAAR” genoemd. Deze werd doorsneden door de waterwinningsbuizen en is hierdoor sterk beschadigd. In het natuurbeheersplan van het Calmeynbos IWVA gedeelte werd voorgesteld om deze historische paraboolduinen min of meer te herstellen, maar te duur. Het is in de windluwte van deze immense parabool duin dat Maurice Calmeyn in 1903 zijn bomen heeft beginnen te aanplanten in de zandduinen. Dat heeft geduurd tot 1920 eer hij aan de oostelijk rand kwam (nu de Oosthoekduinen).
Momenteel worden deze Krakeelduinen begraasd door een kudde halfwilde Black Face schapen (met een zwarte kop). Vandaag de kudde niet gezien.
Meer over die schapen>>>

Wat zijn paraboolduinen?

Paraboolduinen De Panne. Bruin: zuidelijke panne Mol; Lichtgroen: Leugenaar. Donker groen: Dumontwijk. Bron: Tussen Land en Zee

Een paraboolduin vertoont een paraboolvormige vorm. Tussen de twee armen ligt een deflatievlakte of “panne”, waar het zand meestal tot het grondwaterniveau uitgeblazen wordt. In het natte seizoen (de winter met ook weinig verdamping) staan deze duinpannen meestal onder water (ook nu nog).
Voorbeelden van pannen zijn: centraal deel Dumontwijk vóór het Duinpark (donkergroen, achterkant=Zeelaan), de Krakeelpanne vóór de grote Leugenaarduin (lichtgroen), de Koninginnelaan met het Jeanne d’Arc pleintje, d’Achte en nog meerdere pannen in het VNR DE Westhoek (waar ook in de winter nog water staat). Om het simpel te maken voor de toerist wordt soms verteld “Omdat in De Panne zoveel pannen zijn wordt De Panne ‘De Panne’ genoemd”. (alhoewel in de Franse Marchand- en Dewulfduinen ook ‘pannen’ zijn (vertaling panne = panne dus idem in het Frans). De vroegere paraboolduinen waren niet begroeid zodat een paraboolduin tot 10 m per jaar kon afleggen. Tegenwoordig zijn alle paraboolduinen in onze gemeente begroeid zodanig dat deze duinen zich niet meer verplaatsen. In de Westhoek liggen alle assen van de restanten van de paraboolduinen tussen 72 en 75 graden, dit is evenwijdig met de gemiddelde stormwind richting.
Meer uitleg over het ontstaan van paraboolduinen>>>

Het verlengde van de asfaltweg. Rechts mountainbike en links voetgangers. Zo gaan we loodrecht naar het Westhoekreservaat.

Dit is het enige wandelpad dwars door de Krakeelduinen (waar vroeger betonnen “wegjes” waren en 4 rijen hoge populieren. Allemaal opgekuist en teruggegeven aan de natuur.

“De Eik”, een belangrijk doorgangspunt naar het Westhoekreservaat. Een 10-tal jaren geleden was het reservaat over de ganse lengte gescheiden van de IWVA-terreinen met een hoge prikkeldraad. Nu heeft men hier een mooie doorgang.

Aan de “Eik” kan je zuidelijk mountainbiken naar de Duinhoekstraat ter hoogte van de Langeleedstraat. Ook paardenpad.

Aan de “Eik” kan je noordelijk mountainbiken en ook paardenpad. Voor wandelaar is er het parallel Oostergrenspad in het eigenlijke natuurreservaat

Aan de “Eik” kan je noordelijk mountainbiken en ook paardenpad. Voor wandelaar is er het parallel Oostergrenspad in het eigenlijke natuurreservaat

We staan aan de rode pijl op het mooi plan.

“De Eik” gezien vanuit het reservaat. Een eikenboom zonder stam.

De wandelknooppunten paaltjes zijn mooi onderhouden. Toch best om de kaart aan te schaffen met alle knooppunten van Duinkerke tot Nieuwpoort.

Richting Duinhoekstraat ter hoogte van Langeleedstraat

Nu nemen we een bocht van 90 graden naar het Ligusterpad. Dit is zeer mooi en loopt tot de ingang Vissersdorp. In het eerste gedeelte kunnen grote grazers komen. Vandaar dit gedeelte STRIKT verboden voor honden (zelfs aan de leiband)

Dit is één van de mooiste rustplaatsen omdat men hier een echt concerto van vogelgezang kan horen. Ook de nachtegaal.

Toen Marc Decoussemaeker schepen was van toerisme heeft hij aan ANB gevraagd om op enkele plaatsen rustbanken te plaatsen.Zoals je kunt zien worden die banken mooi onderhouden door ANB.

Hier meer richting zee hoe meer zanderig en hoe dorstiger. Het kan warm worden in de duinen

Einde van het deel van het Ligusterpad met dieren. Nog een 350 m rechtdoor en we komen aan de rand van de Romeinse Vlakte (door de toeristen de Sahara genoemd)

Links de niet publieke doorgang naar de grote begrazingszone zuid om naar De Mol te wandelen (met gids tussen de dieren). SCHITTEREND.

Dat is de echte “Groene Gordelwandeling”.
Voor degene die geen gids hebben en dus niet in de afgesloten gebieden kunnen.. rechtdoor wandelen naar knooppunt 4

Nu komen aan een ingangspoort van de Zuidelijke begrazingsweide. Hier zijn 2 varianten: ofwel rechtdoor via de dienstweg naar de grote zuidelijke panne ofwel links naar de grote paraboolduin die “duwt” tegen de Duinhoekstraat (bruin op tekening hieronder) . Deze variant is de mooiste maar lastig omdat deze duin zeer hoog is. Wel een uniek zicht over de polders en het natuurreservaat “Zwarte Hoek” richting Cabour.
Zo komen we via elk van de 2 varianten aan de grote Zuidelijke Panne.

Paraboolduinen De Panne. Bruin: zuidelijke panne Mol; Lichtgroen: Leugenaar. Donker groen: Dumontwijk. Bron: Tussen Land en Zee

Idyllisch landschap in de Zuidelijke panne (zelfs zonder de koeien). Daarachter een grote weide die binnenkort vol zal staan met Gele Lis.

We hebben dorst en een rustpauze nodig. Hier dus niet die uitleg over de natuur, dat doen we straks, maar zo snel mogelijk via de achterzijde van het Ara Hotel naar de grote poort aan de kruising Duinhoekstraat met de oude spoorweg Adinkerke-Duinkerke. Aldus komen we aan “De Mol”, het gehucht van De Panne juist vóór de Franse grens. De Fransen noemen dat “Le Perroquet”.

foto 2015. Bemerk de grenspaal

In 1819 was dit hier de grens met de Nederlanden. Het legendarische café “Palais du Picon” heeft op zondagavond 28 december 2014 zijn laatste PICON uitgeschonken. Het café heeft plaats moeten maken voor een hotel en appartementsgebouw  Holiday Suites Westhoek  van Twin Properties (47 logementen voor 4 à 6 personen). Aan de overzijde worden 27 sociale woningen gebouwd.
Cafébaas Iwan Pauwels is 70 jaar en stond er 20 jaar achter de toog van zijn “Palais du Picon” samen piconmet zijn vrouw Titine. Het café was de “place to be” voor iedereen die van Picon houdt, de typische aperitief van de schreve. Vele Pannenoars hebben daar goeie souvenirs van.

Ook een “PICON _BIERE” kan zeer lekker smaken (na een dorstige wandeling; is wat minder zoet).

De stichting van “Palais du Picon” in gebeurd in 1937 door Eugène et Fernande Blondeel. Dan waren aan de Franse kant van de grens een 10 tal drankgelegenheden omdat er in België strenge reglementeringen waren op het gebruik van alcohol. De meeste klanten waren daardoor Belgen en de Bray-Dunenaars waren eerder ongewenst. In de jaren 60 is dat veranderd en de “Palais de Picon” werd een echt grensoverschrijdend adres bezocht door iedereen.
Roland en Christiane Marteel hebben het café opengehouden van 1988 tot 1993.

Nog souvenirs van vroeger:

IMG_8049Meer uitleg over de grens. >>>>

Nu ook een halte van de gratis DK-bus naar Adinkerke station (om het half uur, spijtig niet meer naar de Esplanade)

Aan de Belgische kant heb je het Café du Perroquet. Vroeger een vissershuisje aan de spoorweg aangelegd naar Adinkerke in 1858 en doorgetrokken naar Duunkerke in 1870.

IMG_8054

mol2

de mol

Ten noorden en ten oosten waren nog meerdere vissershuisjes. Hiervan zijn nog grondvesten te vinden in de achterliggende duinen evenals akkertjes. Recent heeft men daar de overwoekering door witte abelen en populieren gekapt. Deze zone is welbekend voor zijn romantisch ratelende “ratelpopulieren” in de wind.
Vroeger kwamen de vissers van De Panne via de duinen hier de zondagmiddag om te drinken in die huisjes. De legende vertelt dat in ééntje “Piet de mollenvanger van de streek” woonde. Hij had er een albino-mol te bezichtiging, met rode oogjes. Vandaar een mooi excuus om hier een Picon te komen drinken. Vandaar de naam “Pietje Mol” (in het Frans “Le Perroquet”).

Deze historische café du Perroquet zal op termijn omgebouwd worden tot een interactief onthaalpunt voor het grensoverschrijdende natuurpubliek  (zie een informatiemoment voor buurtbewoners in september 2019). DE BLIEDEMAKER is hier naartoe geweest maar geen commentaar in DE BLIEDEMAKER geschreven omdat hij zich niet goed kan vinden in de 3 voorgestelde projecten. Grootste knelpunt is dat men vanuit dit punt met de huidige paden quasi geen toegang heeft tot de zeer dichtbij gelegen Dune du Perroquet. Het punt moet dienen als vertrekpunt voor de natuurbeleving in het grensoverschrijdend duinencomplex “De Westhoek (België) – Cabour (België) – Dune Fossile de Ghyvelde (Frankrijk) – Dune du Perroquet (Frankrijk). De café is reeds opgekocht door de Vlaamse Gemeenscap (voorkooprecht van ANB) evenals de parking en de naastliggende villa.
Alle gronden tussen het de duinen en Cabour zullen op lange termijn aangekocht worden als natuurgebied.

De Mol

IMG_8053

mol1

IMG_8048 IMG_8047 IMG_8046

Mijn wandeling was gedurende de coronacrisis. Dus geen mogelijkheid om een PICON te drinken. Dus dan maar wat uitrusten op de spoorwegberm

Vanop de spoorwegberm

Uitrusten en kijken naar de politiecontrole. Ongeveer een 10 tal Franse wagens worden teruggestuurd tijdens mijn half uurtje rust.

De werken aan de fietsroute naar de grens zijn volop bezig. La Voie Verte.
Wanneer aan de Belgische kant tot Moeder Lambic?

Zo beëindigen we dit tweede deel van de wandeling met een uitleg over de “Voie Verte” waarvan de opening voorzien was voor de zomer 2020. Meestal volgt het traject de zuidzijde van de vroegere tweede spoorbedding (ernaast). Storend is het zicht van de afsluiting tussen het spoor.  Men belooft dat, van zodra het spoor definitief zou gedeclasseerd worden, dat deze afsluiting zou verwijderd worden.

Openklikken

Openklikken

Lees uitgebreid meer over dit fietspad onderdeel van een Europees project een “Voie Verte” van Kiev (Oekraïne) naar Roscoff (Bretangne)>>>>

Dit was de stopplaats voor veel wandelingen: de Pietje Mol wandeling, de Groene Gordel en nog veel meer..

piconDaar werd steeds het verhaal verteld van de heer Picon en hoe zijn geneesmiddel tegen malaria wereldberoemd geworden is.
Tracht meer te weten over deze drank PICON (goed tegen Malaria)>>>

Hier ook dikwijls op terras het gezeten na een sportieve wandeling? Heerlijk met de avondzon. Wanneer opnieuw open?

SANTÉ en strak beginnen we aan het laatste maar mooiste gedeelte van de wandeling. De APOTHEOSE.

VOOR UW PANNEBON

Over DE BLIEDEMAKER

"Teruggespoelde" echte Pannenoar sinds 1993. Vroeger burgerlijk ingenieur bij ELECTRABEL, nu zelfstandig natuurgids. Het e-mail krantje DE BLIEDEMAKER is gestart in september 2005
Dit bericht werd geplaatst in Geschiedenis, Natuur. Bookmark de permalink .

Een reactie op De Groene Gordel Wandeling -Deel 2 van 3

  1. Zeer interessant bericht! Bedankt voor het delen.
    Ook bedankt voor de © vermelding van de openingsfoto.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.