Duin vóór Dijk

Voorstelling nieuwe Strand Promenade van Westende

In een vorige DE BLIEDEMAKER werd bericht dat de gemeente een lange termijn visie zal moeten opbouwen i.v.m. de kustverdediging. Donderdag 10 december hebben ruim 200 deelnemers zich ingeschreven voor het “Café de Zee” over dit onderwerp georganiseerd door de provincie West Vlaanderen (ook onze burgemeester en meerdere personeelsleden gemeente).
De zeespiegel zal stijgen niettegenstaande de enorme budgetten die de Europese Commissie deze week goedgekeurd hebben in hun “GREEN DEAL”. Men zegt dit is voor op lange termijn en zover kijkt een gemeentebestuur niet. Toch zien we reeds 2 van onze 10 kustgemeenten die wakker schieten vb Westende met hun nieuwe Zeepromenade en Knokke met hun beleidsplan voor hun stranden. Ook DP zal er mee geconfronteerd worden zeker voor nieuwe gemeenteprojecten vb een vaste “planché” voor gocarts en zonnewandelaars of een verbreding van de Zeedijk. Één en ander was te horen donderdag op het online “Café de Zee” van de provincie.
Alvorens verder te lezen raden wij aan eerst de offline video van deze uitzending te bekijken. Hier de link naar de integrale uitzending

INLEIDEND filmpje door prof. Dries Bonte

1. De Techniek

De huidige werkwijze om onze kust te beschermen door periodisch, ongeveer om de 5 jaar, nieuw zand op te spuiten op de kwetsbare stranden i.v.m. de 1.000 jarige storm is eindig. Over deze techniek werd reeds uitvoerig gedocumenteerd door ir. Noël Hoste Lees meerdere artikels>>>
Maar deze techniek “Zand voor Dijk” heeft zijn grenzen. Vandaar dat men nu verder denkt aan “Duin voor Dijk” om de te verwachten zeespiegelstijging op te vangen.
Dit betekent: gewoon de natuurlijke duinvorming opnieuw zijn werk laten doen, zoals reeds sinds 9.000 jaar (dan maakten Noordzee en het Nauw van Calais contact en hierdoor ontstond de huidige Noordzee). Dan was de zeespiegel van de zee meer dan 20-tal meter lager dan nu.

De Holocene zeespiegelstijging

Dank zij de duinvorming is onze kust steeds mee omhoog gegroeid met de zeespiegelstijging op een natuurlijke manier. Zolang er voldoende sediment (zand en slib) in ons zeewater aanwezig is en zolang de overheersende stormwinden landinwaarts blazen, groeien ons strand en onze duinen mee met de zeespiegelstijging. (in het kort: het zeewater is zeer troebel door dit sediment. Om de 12 uur is het hoogwater. Bij normale rustige golfslag blijft er bij ieder getij een kleine zanddeposito achter op het “nat strand”. Bij storm waait een deel van dat nieuw zand van het strand in de duinen waar het wordt tegen gehouden wordt door de duinvegetatie (o.a. helm)).
Meer details o.a. van het recente CREST onderzoek te Koksijde)
Onze duinen waren tijdens deze 8.000 jaren, en nu nog steeds, de natuurlijke dijk van Vlaanderen. In de Romeinse tijd zijn er wel een paar doorbraken gerapporteerd via de geulen die enerzijds het regenwater van de Vlaams Kustvlakte naar zee brachten en anderzijds zeewater via dezelfde geulen het binnenland inbrachten. Daar ontstonden onze eerste dorpen met haventjes vb Brugge aan het Zwin, Veurne aan de Avekapellegeul.

Links de Bulskampgeul.
Rechts de Avekapellegeul


Wat later in de Middeleeuwen hebben eerst boeren en later paters deze geulen bedwongen door dijken aan te leggen. Vanaf dan kwam onze immense kustvlakte geleidelijk bewoond (het land was zo horizontaal als een meer. Nu nog grotendeels alhoewel plaatselijke verzakkingen wegens ontwatering)
De nieuwe ideeën van de waterbouwkundigen zeggen gewoon dat we onze kustverdediging tegen de zeespiegelstijging moeten laten doen op de natuurlijke manier nl via spontane duinvorming (waar het nu nog kan). Zo eenvoudig is dat niet omdat onze voorouders reeds bepaalde ingrepen gedaan hebben die we alleen nog kunnen verdedigen via “harde” ingrepen (dijken, golfbrekers, stormstuwen…). Het moto luidt “ZACHT WAAR HET KAN, HARD WAAR HET MOET!“. Wat betekent: laat zoveel mogelijk de natuurlijke duinvorming zijn werk doen maar beperk de harde dijkconstructie op plaatsen waar het niet anders kan.
En wat is die techniek: “Niets Doen!”.
Maar dat betekent het strand gerust laten en de spontane duinvorming zijn gang laten gaan en hoogstens een beetje bijsturen (zo is de mens nu eenmaal).
Dat betekent voor DP: het strand vóór de hoogbouw laten “verduinen”. Dus strandduinen zich laten ontwikkelen vanaf waar nu de rolcabines staan tot bijna aan de huidige Zeedijk (de strandpromenade).
Dit moet niet van vandaag op morgen, maar in al onze projecten op het strand moeten daar vanaf nu rekening mee houden.

Na de publicatie van dit artikel was DE BLIEDEMAKER aangenaam verrast te horen in de gemeenteraad i.v.m. met het Structuurplan 2020-2025 dat de gemeente ook reeds contact opgenomen heeft met MDK i.v.m. met de “Verhoging van de Zeewaterspiegelstijging”. Dit is het beleidspunt “Vernieuwing Zeedijk en bouwen parkings onder de Zeedijk”.

In Westende zal men gedeeltelijk een betonnen “Planché” bouwen in samenwerking met MDK en met veel subsidies

2. Huidige realisaties

Een eerste project dat voorgesteld werd in het “Café de Zee” was een verduining van een gedeelte van het strand van Raversijde. Dit is wel nog een proefproject

Het proefproject van Raversijde

Een duidelijk echt project is de nieuwe Promenade van Westende. Dit wordt een combinatie van harde zeewering met zachte. De dijk zelf wordt gebouwd als een echte betonnen dijk die bij een ultieme storm het water zou kunnen tegenhouden maar de normale zeewering ligt vóór de dijk onder de vorm van strandduinen (zie bovenste foto). Vlaams minister Lydia Peeters is bevoegd voor openbare werken en voogdijminister van MDK zal 2 miljoen euro subsidiëren in dit project.

Strandduinen op Texel

Een reeds gerealiseerd project is de Prins Hendrikzanddijk op het eiland Texel

Maar ook andere kustgemeenten denken daar over na. Bijvoorbeeld te Knokke-Heist is men onder leiding van de directeur voor stadsontwikkeling Jan Van Coillie van de gemeente ook een duidelijke strandvisie op lange termijn aan het opbouwen. (Jan van Coillie was bij het opstellen van het Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan van De Panne in 2005 de leidende ambtenaar in het studiebureau WVI). Daar zegt burgemeester Lippens dat hij bereid is op termijn de cabines en beachbars te vervangen door stevige duinen. Men denk er ook aan een “zandmoter”. Deze visie moet nog aanvaard worden door MDK en ANB.
Jan van Coillie heeft wel zeer negatieve ervaringen met ANB i.v.m. met de Baai van Heist. Aanvankelijk vond iedereen het goed dat de baai verdunde en de gemeente liet begaan totdat brutaal deze baai met prikkeldraad afgezet werd door ANB om de planten en enkele broedplaatsen te beschermen. Zo creëer je natuurlijk geen draagvlak bij de bevolking en de tweedeverblijvers.


Ook in DP heeft men een testproject vóór de “Rampe” het Coastbuster project Lees>>>. Hier gaat het niet om zand maar om de vooroever van de zee sterker te maken via kolonisatie door riffen van schelpdieren, zeewieren en schelpkokerwormen. Hiermee hoopt met de golfslag te dempen bij stormen. Niet het zeepeil is dan gevaarlijk wel de hoge golfslag. Er zijn nog andere projecten lopende o.a. met geperst baggerslib verder in zee om het voorstrand sterker te maken (geen toxisch baggerslib maar slib van de uitbaggering van de Vlaamse kusthavens).
Plaatsen waar men in deze richting aan het evolueren is vindt men te Nieuwpoort met duinvorming vóór de dijk en ook te Oostduinkerke waar men de vaste cabines vermindert.

Het “sanatorium van Zuidkote”

Maar wij moeten het zover niet zoeken. Op exact 8 km van het Leopold 1 monument heb je het Maritime Hospitaal van Zuydcoote (in de volksmond “Het Sanatorium”). Daar is een extra brede zeedijk om de patiënten met longaandoeningen te laten genieten vanop de zeelucht met zicht op zee. Nu heeft zich daar ook spontaan een strandduin vóór ontwikkeld in lijn met de omgevende kuststrook. De kustverdediging is daar hierdoor beveiligd.

Voor en nadelen

In het debat heeft professor Dries Bonte via een mooi filmpje in de Schipgatduinen gedemonstreerd hoe de duinvorming werkt.
Ook het project van Raversijde werd mooi toegelicht. Technisch bieden de adaptieve oplossingen veel mogelijkheden maar het probleem in België is dat we met te veel bestuurslagen zitten zodat niets beslist geraakt.
Bart Van Severen van het departement Omgeving wees op de steunmogelijkheden vanwege Europa. Daarvoor moeten we nu projecten opstarten. Als verder probleem zag hij de moeilijke verzoening van de toerismebelangen met deze eenvoudige kustverdediging.
Hij stelde voor een taskforce op te richten en om de knelpunten proberen op te lossen en zeker niet sectorieel te werken.

Voorstellen voor De Panne door DE BLIEDEMAKER

1. De zeereepduinen vóór het project Zeepark behouden.
Vroeger stonden die verkeerdelijk in de omheining van Camping Zeepark. Met het nieuw project zullen die vóór de omheining liggen. Dat is dus een voorbeeld hoe het strand er op lange termijn er moet uitzien vanaf Baaldje tot aan de Franse grens. Zo’n duingordel kan zeker tegen een zeespiegel stijging van ettelijke meters zeker doordat het strand (en ook de duintoppen) op een natuurlijke wijze zullen meestijgen. (dit allemaal in de veronderstelling dat het sedimentgehalte in de zee voor onze kust behouden blijft). Dus De Panne moet geen schrik hebben voor de gevolgen van de zeespiegelstijging. Men mag dus best verder blijven investeren in tweede verblijven aan de Zeedijk temeer daar op langere termijn de vliegtuigtickets naar de Canarische Eilanden gevoelig zullen stijgen ingevolge de Europese CO2 taks (lees de laatste Green Deal)

Project Zeepark. Zeereepduinen liggen buiten het project. Zie de huidig aanwezige zeereepduinen. (website Immo Caenen augustus 2019)
Voorstel DE BLIEDEMAKER. Zie evaluatie



2. Bestaande stranduinen aan de Kleine Esplanade
Zo behouden. Hier hebben we reeds een soort kustverdediging vergelijkbaar met Nieuwpoort. In het hoger beschreven systeem zouden die duinen meer zeewaarts moeten geschoven worden en de cabines achter of op de duinen. Dan hoeft over deze 100 m zeker geen suppletiezand meer opgespoten worden (wat nu ook reeds niet gebeurt).

Strandduinen aan de Kleine Esplanade




3. De bestaande duinvoetversteving (de “wandeldijk”)
Het toeristisch zeer gegeerd wandelpad (zeker in COVID-19 tijden) zal niet kunnen blijven bestaan. DE MDK (=Agentschap Maritime Dienstverlening en Kust) heeft reeds meermaals verkondigd dat deze dijk voor hen geen rol meer speelt in hun filosofie van kustverdediging. Dus zij zijn niet van plan om hiervoor nog grote onderhoudskosten te betalen. Best zou zijn om die radicaal af te breken (van zodra de herstellingskosten oplopen). Maar eronder is er een opslag van bunkerpuin. Dat zou veel geld kosten om dat op te ruimen en om de beton en de betonijzers van de Duitsers te recycleren. Nochtans heeft de MDK deze dijk aangelegd en als die niet meer nodig is zouden zij de kosten van de verwijdering moeten dragen.
Met de bovenstaande techniek nl zand opspuiten vóór de dijk en deze strook te laten verduinen (cf Raversijde) zouden we opnieuw de situatie van de jaren 1950 creëren: nl een normaal strand veel hoger dan het huidig strand. In die tijd kon je de “Atlantic Wall” niet meer zien en kwam de zee nooit zo dicht tot ter hoogte van de “muur” (juist daarvoor werd later de duinvoetverstevinging gebouwd in de jaren 1970)

De spontane verduining NA de Tweede Wereldoorlog. Zie ook de Atlantic Wall die tijdens de oorlog de landingsvoertuigen moest tegenhouden en naar ‘t schijnt ongeveer 3 m hoog boven het strand was.

4. Het strand voor de Zeedijk.
Ook hier moet men nadenken hoe men die strandduinen zal laten groeien. Een eerste ongewild experiment was reeds dank zij de eerste golf van COVID-19. Wegens de eerste lockdown waren niet essentiële verplaatsingen principieel verboden en konden de tweedebewoners niet naar de kust. Gevolg veel minder wandelaars. Veel minder betreding van de strandplantjes (vooral Zeeraket) . Her en der ontstonden kleine embryonale duintjes. Ingevolge meerdere dagen een flinke oostenwind was de duinvormomg op het strand goed op gang geraakt.

HELAAS 2 weken voor het lossen van de COVID-19 maatregelen heeft de gemeente met man en macht deze duintjes in zee geduwd. Hun eigen grote bulldozer kon het niet aan en men heeft beroep moeten doen op een aannemer om met kraan en camion deze duintjes te vervoeren naar zee.
OK dit is zeker te begrijpen voor de zones waar strandconcessies uitgereikt zijn (voor 2 jaar) en eventueel enkele andere zones waar de toeristische beleving belangrijk is (vaste cabines, glazen strandterrassen, centrum,..) maar leek me helemaal niet nodig voor het oostelijk gedeelte van het strand (tussen de Antoine Depagelaan en het Canadezenplein). Vandaar veel negatieve reactie van tweede verblijvers op Facebook die het heel spijtig vonden. Het lijkt absurd voor die mensen. Heel het winterseizoen zand moeten wegbuldozeren en dan nog moeten geld betalen aan een aannemer. Het toppunt van al is dat men dan na het seizoen daar terug plastieken “rijshout” hagen zet om het zand tegen te houden omdat het zou waaien in de straten. Wat verder ligt de camping, Deze wordt “beschermd” door een hoge strandduin, Daar bijna geen nieuw zand binnengewaaid maar het duin wordt hoger.

Het strand van DP na COVID-19 . Foto Noël Hoste
Voorstel nieuwe zeereepduinen laten groeien

Besluit

Tegelijk zijn de dijk, het strand en de duinen de troef van onze kustgemeente op toeristisch vlak en de motor van de lokale economie. Er zitten dan ook héél wat raakvlakken, opportuniteiten en fricties tussen die drie elementen (zeewering, natuur, toerisme en recreatie).
Duinen vóór de dijk bieden in de toekomst mogelijkheden om onze kust veilig te houden bij overstromingen. Duinen horen ook bij onze kust en hebben een natuurwaarde, én ze houden het zand vast. 
Als we meedoen met de natuur is er geen probleem voor de immobilia in DP ten gevolge de voorziene zeespiegelstijging.
Alle inrichtingsplannen van het strand en de Zeedijk moeten wel in de goeie richting gebeuren. In het debat werd gesuggereerd dat De Panne een goeie locatie is om aldus te werken dank zij ons breed strand (waar we zo fier op zijn).

Over DE BLIEDEMAKER

"Teruggespoelde" echte Pannenoar sinds 1993. Vroeger burgerlijk ingenieur bij ELECTRABEL, nu zelfstandig natuurgids. Het e-mail krantje DE BLIEDEMAKER is gestart in september 2005
Dit bericht werd geplaatst in Achitectuur, Gemeente Politiek, Stedenbouw, Techniek. Bookmark de permalink .

9 reacties op Duin vóór Dijk

  1. carlo heulens zegt:

    Het ‘duin voor dijk’-principe is zeker ook een grote meerwaarde voor het toerisme: natuurlijk uitzicht, minder zandstuif in de straten, een boeiende ecologie, …. Dit creëert een omgeving die mensen graag opzoeken. Dus laat maar komen…. Bedankt voor weer een interessante reportage!

    • Segher Marc zegt:

      Mijnheer Heulens reacties zijn interessant, zo leer ik de standpunten kennen van mijn medemensen. Standpunten die ik respecteer en waarvan ik iets wil leren. U hebt het in uw reactie over een boeiende ecologie. Wat moet ik hier onder verstaan? Alvast bedankt voor een eventueel antwoord.

  2. noelhoste zegt:

    Een artikel naar mijn hart, helemaal. Met alles akkoord. Ik pleit er al lang voor om de duinvoetversterking aan de Westhoek in te zanden in plaats van gewoonweg te slopen. Dan krijg je trouwens een ‘Dijk in Duin’, principe dat momenteel bij alle esplanadevernieuwingen aan de Hollandse kust wordt toegepast, maar dan wel met nieuwgebouwde dijken – met steen bekleed – die onder een strandophoging worden verborgen. In Katwijk heeft men er zelfs een parkeergarage onder weggestopt… Men moet in De Panne ook af van de strandexploitatie vanaf de esplanade, waarvoor alle in de winter gewonnen zand voor het zomerseizoen wordt afgevoerd, zoals dit jaar eind mei is gebeurd. Waarom de exploitatie niet beperken tot de zone van hoog- tot laagwaterlijn, zoals nu oa in Noordwijk gebeurt. Langs de promenade zelf kunnen nog altijd terrassen uitgebouwd worden, maar daar voorbij ligt er dan een duinzone, met verharde paden daarover om de waterlijn gemakkelijk toegankelijk te maken.
    Wat momenteel in Westende gepland wordt is het toevoegen van een overstortbekken naast de promenade, zoals trouwens al in Wenduine werd uitgevoerd, en op een kleinere schaal aan het Zeeheldenplein in Oostende. Zo’n bekken kan in het zomerseizoen gewoon in de toeristische ambiance worden ingeschakeld, maar zal vooral in de winter moeten functionneren als beveiliging tegen het overstromen van de promenade.

  3. Segher Marc zegt:

    Mijnheer Decoussemaeker dank u wel voor dit bericht. Hebt u enig idee hoe de dagjestoerist, de mensen met een tweede verblijf en de plaatselijke bevolking tegenover het kustverdediging staan. Zijn ze bereid om zich daarvoor zaken te ontzeggen? Ik stel de vraag omdat het mij gechoqueerd heeft toen ik las hoe men omgaat met planten die duinvorming mogelijk maken op een tot rust gekomen strand. Natuurlijke hulpmiddelen opruimen tegen het aankomende geweld vanuit de zee getuigt voor mij van kortzichtigheid, of ben ik hierin verkeerd? Met vriendelijke groeten.

    • Deze zaken van natuurlijke kustverdediging zijn nog niet publiek gemaakt door de gemeente DP (en derhalve ook niet in de media). Het zijn immers lange termijn visies die de duur van een bestuurscoalitie ruimschoots overstijgen.
      Toch was ik aangenaam verrast op de gemeenteraad van maandag 14 december toen onze burgemeester Bram Degrieck verwees naar gesprekken met MDK i.v.m. Zeewaterspiegelstijging (naar aanleiding van het actiepunt “Nieuwe Zeedijk en garages/parking”). Ik heb het achteraf direct bijgeschreven op mijn blog.
      Er is wel veel commotie op fb en andere over het overdreven bulldozeren van het strand. Maar niet i.v.m. kustbeveiliging maar veeleer i.v.m. natuur en onnodige kosten. Ik begrijp dat niet goed. Ik heb ook reeds sinds meerdere jaren aan de Technische Dienst het “waarom” gevraagd. “Zou binnenkort herzien worden” antwoordt men.

      • noelhoste zegt:

        Ondertussen werd de laadschop opnieuw ingezet, en hoe!. Toen ik eergisteren aankwam stelde ik vast dat het bovenstrand naast de promenade over de hele lengte was platgelegd, op een breedte van een kleine honderd meter. Gevolg… honderden (?) bandensporen doorsnijden het zand van het Canadezenplein tot de Esplanade. Zo krijg je de structuur van dat zand helemaal kapot… en gaat het nog gemakkelijker verwaaien. Slim bezig.

  4. Segher Marc zegt:

    Reactie op het gesprek met de ambtenaar van Knokke-Heist in “Café de Zee”.

    “…Het strand van Heist is de laatste jaren enorm breed geworden en het stuk het dichtst bij de strekdam is uitgeroepen tot natuurgebied. Ik zie daar geen meerwaarde in, want het is een gebied waar je niet in mag wandelen of fietsen. Dat moet stoppen: we moeten het strand van Heist weer teruggeven aan de toeristen en het weer ten volle toeristisch uitbaten…”

    Dit is een uitspraak van een gemeenteraadslid van Knokke-Heist, tien jaar geleden. De uitspraken van een topambtenaar van de gemeente in “Café de Zee” doen mij vermoeden dat men vandaag nog altijd hetzelfde denkt.

    Men bezit in Knokke-Heist 240 ha strand waar recreatie de hoofdtoon voert, en men maakt zich druk over de aanwezigheid van 50 ha zeer waardevol natuurgebied, waar recreatie terecht aan banden wordt gelegd. Erger nog, men maakt ons hier duidelijk dat men het decreet natuurbehoud wil omzeilen omdat het decreet de gemeente beperkingen kan opleggen. Het aanwezig zijn van beschermde zeldzame fauna en flora is in Knokke-Heist blijkbaar een bedreiging.

    Hoe kan ik nu nog geloven dat men, schrik hebbende van de beperkingen die het decreet van natuurbehoud oplegt, zich zal inzetten voor een “Duin vóór Dijk” project? Er is duidelijk meer interesse voor de 5 watersport clubs in Knokke-Heist dan voor de ontwikkeling van beschermende duinen die in de toekomst zullen nodig zijn.

    Verder heb ik nog een vraag over het proefproject in Raverzijde. Waarom maakt men geen gebruik van Biestarwegras en kiest men voor Helm? Men heeft, zo leert het filmpje mij, schrik dat de zee de proefpercelen zal vernietigen. Biestarwegras is zoals Helm in staat om zand vast te houden, maar het is zouttoleranter dan Helm. Overspoeld worden door zeewater is voor Biestarwegras geen probleem. In tegenstelling met Helm heeft Biestarwegras zelfs behoefte aan zout in het bodemvocht. Helm kan verschijnen als het ontstane duintje groot genoeg is om voldoende zoetwater vast te houden dat deze plant in tegenstelling met Biestarwegras wel nodig heeft.

    Is er op die proefpercelen bereikbaar zoetwater aanwezig?

    Ik vroeg het mij maar af.

    • Dag Marc
      1. Op het eerste punt kan ik niet reageren want ik ken de politiek van Knokke niet. Ik ben als natuurgids in De Panne altijd voorstander geweest van maximale natuurgebieden (eventueel afgesloten, vooral ook i.v.m. begrazing) maar best met goede wandelpaden er dwars door (voor de Baai van Heist is misschien een toegangsbeperking vereist maar beperkt tot de broedmaanden). Op dit gebied is ANB in De Panne minder streng dan 20 jaar geleden toen het nog onbespreekbaar was om wandelaars toe te laten in gebieden met Schotse Hooglanders. Nu mag dat. Toegankelijkheid is zeer belangrijk voor het natuurdraagvlak. Daarvoor is COVID-19 zeer positief. Enorm veel nieuwe wandelaars hebben onze 750 ha natuurgebied ontdekt.
      2. Inderdaad Biestarwegras is normaal de eerste pioniersplant bij de vorming van embryonale duintjes (en ook Zeeraket). Beide hebben het groot voordeel dat ze beter tegen het zeewater bestand zijn alhoewel het zoetwaterplanten zijn.
      Ik weet ook niet waarom men Helm kiest te Raversijde. Zou dat niet zijn omdat Helm gemakkelijk te planten is??? Een interessante vraag van U.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.